Voorbeeldzoeker x
(typ in het invoerveld om het voorbeeld te wijzigen)
zoek dit voorbeeld in:
ANS

Woordenboeken

  • INT (500 AD - heden)
  • Etymologiebank
  • Woordenlijst.org

Corpora en lexica

  • Corpus Hedendaags Nederlands Clarin login
  • GrETEL (CGN, Lassy)
  • SoNar Clarin login
  • Delpher
  • Celex Clarin login

Overige bronnen

  • Taalportaal
  • DBNL
  • Taaladvies.net
  • Wikipedia
  • Google
20.3.4 Geen lijdend voorwerp, maar onderdeel van het gezegde
Deze sectie bespreekt drie gevallen waarbij een woord in eerste instantie misschien doet denken aan een lijdend voorwerp. In alle drie gevallen beschouwen we het woord in kwestie echter als een deel van het werkwoordelijk gezegde.
Verder lezen
Werkwoorden van het type ademhalen
In de zin hieronder lijkt adem misschien het lijdend voorwerp bij het intransitieve werkwoord halen:
1Wout van Aert haalde opgelucht adem na zijn val.
CHN
We beschouwen adem in zulke zinnen echter niet als lijdend voorwerp, maar als deel van het werkwoord, een samenkoppeling: ademhalen. Andere voorbeelden zijn autorijden, gitaarspelen en ruziemaken.
Ademhalen moet volgens de officiële spellingsregels  in bepaalde vervoegingen dan ook aan elkaar worden geschreven:
iIedereen mag weer rustig ademhalen.
CHN
iiAls ik ademhaalde, deed het al pijn.
CHN
Het substantief in deze samenkoppelingen vormt geen zelfstandige nominale constituent. Zo is het bijvoorbeeld doorgaans onmogelijk een determinator, zoals de in (2), of een adjectief, zoals frisse in (3), toe te voegen:
Zie 12.3.4.3 Samenkoppelingen met een substantief voor een uitgebreidere bespreking van dit type werkwoorden.
2Hij haalde de adem na zijn valuitgesloten
3Hij haalde frisse adem na zijn val.uitgesloten
Verplicht wederkerende werkwoorden
Bij verplicht wederkerende werkwoorden, zoals zich schamen in (4) of zich vergissen in (5), beschouwen we het wederkerend voornaamwoord als deel van het gezegde en niet als lijdend voorwerp.
4Ik schaamde me.
5Hij vergiste zich in Euripides' hang naar het beestachtige.
Bij sommige verplicht wederkerende werkwoorden, zoals zich afvragen of zich realiseren, vervult een andere constituent wél de rol van lijdend voorwerp, zoals de afhankelijke zin hoe het kon dat ze deze tuin niet eerder hadden gezien bij zich afvragen:
6De kameraden vroegen zich af hoe het kon dat ze deze tuin niet eerder hadden gezien.
Let op: niet elk wederkerend voornaamwoord hoort bij het gezegde. Bij toevallig wederkerende werkwoorden, zoals wassen en scheren, vervult het wederkerend voornaamwoord wél de rol van lijdend voorwerp. Bij deze werkwoorden is het steeds mogelijk het wederkerend voornaamwoord te vervangen door een andere constituent, zoals zijn zoontje in (7).
7aHij wast zich drie keer per dag.
bHij wast zijn zoontje drie keer per dag.
Vaste uitdrukkingen
Ook het in de vaste uitdrukkingen in (8)-(14) beschouwen we als deel van het gezegde, niet als lijdend voorwerp. Het verwijst in deze gevallen niet naar iets of iemand.
In eerdere versies van de ANS werd dit wel als lijdend voorwerp gezien, zij het als een 'loos' lijdend voorwerp (Geerts e.a. 1984: 839, ANS2 ): zonder betekenis of verwijzende functie, maar wel met de syntactische functie van lijdend voorwerp.
8Ik krijg het warm.
9Ted heeft het goed bij me.
10Hij zette het op een lopen en verdween.
11Een enkele keer krijgen ze het aan de stok met soortgenoten.
12Ik kan het goed vinden met mijn muis.
13De onafhankelijke guerrillafilmer Gregg Araki brengt het er beter van af met zijn postmoderne versie van de screwball comedy.
14Hij heeft het gemunt op de VN-soldaten.
Literatuur
    Interessante links
    ANS
    Taaladvies
    Dagenta
    Taalportaal
    Versiegeschiedenis
    versie redacteur(en) datum opmerkingen
    3.0 Dirk Pijpops januari 2026 Een tussentijdse versie van deze paragraaf werd van commentaar voorzien door Maaike Beliën, Timothy Colleman, Frank Landsbergen en Freek Van de Velde. De verantwoordelijkheid voor de inhoud van dit hoofdstuk berust bij de redacteur(en).
    2.1 januari 2019 Automatische conversie van ANS 2.0
    2.0 W. Haeseryn, K. Romijn, G. Geerts, J. de Rooij, M.C. van den Toorn 1997 hoofdstuk 20,../../data/archief/ans2/e-ans/20/03/body.html;
    Interessante links