Voorbeeldzoeker x
(typ in het invoerveld om het voorbeeld te wijzigen)
zoek dit voorbeeld in:
ANS

Woordenboeken

  • INT (500 AD - heden)
  • Etymologiebank
  • Woordenlijst.org

Corpora en lexica

  • Corpus Hedendaags Nederlands Clarin login
  • GrETEL (CGN, Lassy)
  • SoNar Clarin login
  • Delpher
  • Celex Clarin login

Overige bronnen

  • Taalportaal
  • Wikipedia
  • Google
  • DBNL geheel / taalkunde
  • Taaladvies.net
1.1.3.1.5 De klinker a
De a is een ongeronde, open, gespannen achterklinker. Deze klinker komt voor in woorden als
1apa /pa/, karma /kɑr.ma/
bsigaar /si.ɣar/
De klank wordt als a gespeld in open lettergrepen (zie 1a) en als aa in gesloten lettergrepen zie (1b). Figuur 1 toont de positie van a in het klinkerdiagram.
Figuur 1. Positie van a in het klinkerdiagram (Bron: Gussenhoven 1992: 47)
Verder lezen
Articulatie
De a is een ongeronde, open, gespannen achterklinker. Bij de articulatie van a bevindt het hele tonglichaam zich in een relatief neutrale positie en is de kaak verlaagd. Figuur 2 is een MRI-afbeelding van de a in baat, gerealiseerd door een mannelijke spreker uit de Randstad.
Figuur 2. MRI-afbeelding van de a in baat (Bron: Rietveld & Van Heuven 2016: 67)
Duur
De a is de langste monoftong van het Nederlands.
Zie Adank et al. (2004), Collins & Mees (1984: 115-116).
De absolute duur hangt onder andere af van factoren als spreekstijl en spreeksnelheid. Volgens Van der Harst (2011: 323-324) is de gemiddelde duur van de a voorafgaand aan respectievelijk een s en een t 257 ms en 220 ms in het Nederlands Nederlands, en 257 ms en 206 ms in het Belgisch Nederlands.
Regionale variatie
In het Nederlands Nederlands wordt a voor r meer naar voren en geslotener gerealiseerd; voor een donkere /l/ (nl. l op het woordeinde) wordt de klank meer naar achteren gerealiseerd, zowel in het Nederlands Nederlands als het Belgisch Nederlands.
Zie Collins & Mees (1984).
Akoestische eigenschappen van de klinker a
Tabellen 1 en 2 geven een aantal voorbeeldzinnen met a in verschillende fonologische contexten voor het Nederlands Nederlands en Belgisch Nederlands. Een overzicht van de referentiewaarden voor de eerste en tweede formant (F1 en F2) van de a in het Nederlands Nederlands en Belgisch Nederlands wordt gegeven op Taalportaal .
Tabel 1. Geluidsbestanden, golfvormen en spectrogrammen voor a in verschillende fonologische contexten in het Nederlands Nederlands.
Woordgroep Fonologische context Geluidsbestand Golfvorm/spectrogram
in de la van de kassa woordfinaal
brood en kaas vóór obstruent
van het opdoemende gevaar vóór vloeiklank
Tabel 2. Geluidsbestanden, golfvormen en spectrogrammen voor a in verschillende fonologische contexten in het Belgisch Nederlands.
Woordgroep Fonologische context Geluidsbestand Golfvorm/spectrogram
in mijn la liggen woordfinaal
tomaten en verse kaas vóór obstruent
daar is geen gevaar voor vóór vloeiklank
Fonologische analyse van de klinker a
  • Distinctieve kenmerken
    De distinctieve kenmerken van a kunnen als volgt worden gespecificeerd: [–hoog, +laag, +gespannen, –rond, +achter].
  • /a/ als gespannen klinker
    De klinker a wordt door sommige fonologen beschouwd als de gespannen tegenhanger van ɑ. Dit wordt weerspiegeld in het bestaan van woordparen waarin beide klanken elkaar afwisselen, zoals bad – baden, genas – genazen.
    Op Taalportaal worden verschillende argumenten gegeven voor de sterke verwantschap tussen a en ɑ (namelijk sterker dan bij andere paren van gespannen – ongespannen klinkers). In sommige woorden kan de a tot ɑ verkorten (bijv. ba-naan baˈnan) bɑˈnan).
Literatuur
Eijkman (1937), Collins & Mees (1984), Gussenhoven (1992), Gussenhoven (1993), Verhoeven & Van Bael (2002), Adank et al. (2004), Jacobi (2009), Van der Harst (2011), Rietveld & Van Heuven (2016).
Literatuur
    Versiegeschiedenis
    versie redacteur(en) datum opmerkingen
    3.0 Kathy Rys november 2020
    Interessante links