Voorbeeldzoeker x
(typ in het invoerveld om het voorbeeld te wijzigen)
zoek dit voorbeeld in:
ANS

Woordenboeken

  • INT (500 AD - heden)
  • Etymologiebank
  • Woordenlijst.org

Corpora en lexica

  • Corpus Hedendaags Nederlands Clarin login
  • GrETEL (CGN, Lassy)
  • SoNar Clarin login
  • Delpher
  • Celex Clarin login

Overige bronnen

  • Taalportaal
  • Wikipedia
  • Google
  • DBNL geheel / taalkunde
  • Taaladvies.net
1.1.3.1.1 De klinker i
De i is een ongeronde, gesloten (hoge), gespannen voorklinker. Deze klinker komt voor in woorden als
1azie /zi/, die /di/
briem /rim/, kies /kis/, actief /ɑktif/
cpilaar /pi.lar/, piloot /pi.lot/, kali /ka.li/
De klank wordt in het algemeen als ie gespeld, maar als  i in open lettergrepen van veel uitheemse woorden: de punt geeft in (1c) de lettergreepgrens aan. In gesloten lettergrepen wordt i als ie gespeld, zoals in (1b). Figuur 1 toont de positie van i in het klinkerdiagram.
Figuur 1. Positie van i in het klinkerdiagram (Bron: Gussenhoven 1992: 47)
Verder lezen
Articulatie
De i is een ongeronde, hoge, gespannen voorklinker. Bij de productie van i verplaatst het hele tonglichaam zich naar voren in de mondholte, terwijl de tongpunt laag blijft. Figuur 2 is een MRI-afbeelding van de i in Piet, gerealiseerd door een mannelijke spreker uit de Randstad.
Figuur 2. MRI-afbeelding van de i in Piet. Bron: Rietveld & Van Heuven (2016: 67).
Duur
Fonetisch gezien is i een korte klank, maar een langere allofoon i: treedt op als er een r volgt (zie 1.1.4.3 Klinkerverandering voor r); de i wordt daarom ook wel half-lang genoemd.
Zie Gussenhoven (1993). Botma & Van Oostendorp (2012: 149) betogen echter dat verlenging van een klinker voor r niet beperkt is tot de hoge klinkers i, y, u, maar zich bij alle klinkers voordoet (vgl. 't Hart 1969, Collins & Mees 1984).
De duur van klinkers wordt beïnvloed door eigenschappen van omgevingsklanken; zo duurt een klinker relatief kort voor een stemloze medeklinker en langer voor een stemhebbende medeklinker.
Zie Rietveld & Van Heuven (2016: 281).
Verder zijn ook factoren als spreekstijl en spreeksnelheid van invloed op de absolute duur. Volgens Van der Harst (2011: 323-324) is de gemiddelde duur van de i voorafgaand aan respectievelijk een s en een t 97 ms en 101 ms in het Nederlands Nederlands, en 95 ms en 98 ms in het Belgisch Nederlands.
Regionale variatie
In het Nederlands Nederlands wordt i voor r door sommige sprekers niet zozeer verlengd, maar gecentraliseerd: er is diftongisering, namelijk verglijding in de richting van ə (bijv. bier klinkt als bi:əɻ).
Zie Collins & Mees (1984: 114).
Afhankelijk van het type r dat volgt op de i zal er eerder sprake zijn van verlenging, dan wel van diftongisering. Diftongisering doet zich met name voor bij sprekers die een approximante realisatie van r (bijv. de retroflexe of Gooise r) hebben.
Botma & Van Oostendorp (2012: 149).
De diftongisering van de klinker kan ook samengaan met het wegvallen van de r en wordt in dat geval beschouwd als een vocalische realisatie van de erop volgende r.
Zie Sebregts (2014: 217-220).
Akoestische eigenschappen van de klinker i
Hieronder worden een aantal voorbeeldzinnen gepresenteerd waarin i in verschillende fonologische contexten voorkomt. Telkens wordt ook het bijhorende geluidsbestand, de golfvorm en het spectrogram gegeven. Tabel 1 bevat voorbeelden uit het Nederlands Nederlands, Tabel 2 uit het Belgisch Nederlands. Zie het Taalportaal  voor een overzicht van de referentiewaarden voor de eerste en tweede formant (F1 en F2) van de i in het Nederlands Nederlands en Belgisch Nederlands.
Tabel 1. Geluidsbestanden, golfvormen en spectrogrammen voor i in verschillende fonologische contexten in het Nederlands Nederlands
Woordgroep Fonologische context Geluidsbestand Golfvorm/spectrogram
ik zie het woordfinaal
hij trok een vies gezicht vóór obstruent
met vier kinderen vóór vloeiklank
Tabel 2.Geluidsbestanden, golfvormen en spectrogrammen voor i in verschillende fonologische contexten in het Belgisch Nederlands.
Woordgroep Fonologische context Geluidsbestand Golfvorm/spectrogram
ik zie ik zie wat jij niet ziet woordfinaal
ik ben niet vies van werken vóór obstruent
nog vier jaar lang vóór vloeiklank
Fonologische analyse van de klinker i
  • Distinctieve kenmerken
    De distinctieve kenmerken van i kunnen als volgt worden gespecificeerd: [+hoog, –laag, +gespannen, –rond, –achter].
  • /i/ als gespannen klinker
    De i is een gespannen klinker, ondanks het feit dat i fonetisch gezien kort is, terwijl gespannen klinkers – als ze in beklemtoonde positie staan – fonetisch lang zijn (zie 1.1.4.1 Variatie in klinkerlengte).
    Zie Rietveld et al. (2004), Gussenhoven (2009).
    De reden waarom i (evenals y en u) toch als een gespannen klinker wordt geanalyseerd, is het gedrag van i in het rijm van lettergrepen: ongespannen klinkers kunnen immers niet optreden in open lettergrepen, terwijl i dat wel kan (zie de voorbeelden in 1a en 1c). De klinkers i, y en u worden ook wel als half-lang aangeduid.
Literatuur
Eijkman (1937), ’t Hart (1969), Collins & Mees (1984), Gussenhoven (1992), Gussenhoven (1993), Collins & Mees (1984); Collins & Mees (2003), Rietveld et al. (2004), Adank et al. (2004), Gussenhoven (2009), Jacobi (2009), Van der Harst (2011), Botma & Van Oostendorp (2012), Sebregts (2014), Rietveld & Van Heuven (2016).
Literatuur
    Versiegeschiedenis
    versie redacteur(en) datum opmerkingen
    3.0 Kathy Rys november 2020
    Interessante links