20.7.3 Een overzicht van gezegden met een oorzakelijk voorwerp
Hieronder staat een overzicht van de meest gebruikelijke naamwoordelijke gezegden
met een oorzakelijk voorwerp. Het naamwoordelijk gezegde bestaat uit een
koppelwerkwoord, zoals zijn,
worden of
blijven, en een
naamwoordelijk deel, zoals de baas
of niet zeker. Het overzicht is
gerangschikt naar het type constituent dat als naamwoordelijk deel kan optreden.
In de voorbeeldzinnen is het naamwoordelijk gezegde onderstreept en het
oorzakelijk voorwerp vetgedrukt.
Verder lezen
| naamwoordelijk deel van het gezegde | voorbeelden | |
| nominale constituent | de baas | We bewaarden hier de rust en bleven de zenuwen de baas. |
| meester | Daarmee was ze ook de eerste aap die een menselijke taal meester was. | |
| adjectivische constituent | beu | Ik ben jullie spelletjes en jullie leugens beu. |
| zich bewust | Grote bedrijven zijn zich bewust dat ze naar vormen van duurzame productie moeten. | |
| bijster | Ook de hulpverleners zelf zijn nogal eens het spoor bijster. | |
| deelachtig | Je partner is weggelopen met een ander. Mag die partner ooit nog enig geluk deelachtig worden? | |
| gewaar | Buurtbewoners werden een sterke geur gewaar. | |
| gewend | Denen zijn barre winters gewend. | |
| gewoon | Dit soort spanning zijn we niet gewoon. | |
| indachtig | Laten we Macchiavelli indachtig zijn: "neem je vijand in een wurgende omhelzing.'' | |
| kwijt | Door het slaapgebrek ben ik al mijn energie kwijt. | |
| machtig | Je moet wel de Engelse taal machtig zijn. | |
| moe | Ik ben het nog niet moe, het is nog veel te leuk. | |
| niet zeker | Politici en rechters werden op straat aangevallen, bankiers waren hun leven niet zeker. | |
| rijk | De route leidt je langs de mooiste boetieks die de stad rijk is. | |
| schuldig | Je bent me nog wat geld schuldig. | |
| verschuldigd | Ik ben u zeer veel dank verschuldigd. | |
| waard | Het pretpark met het bekende reuzenrad is zeker een bezoek waard. | |
| zat | Ook haar buren zijn de vele inbraken zat. | |
| voorzetselconstituent | van plan | Wat ben je nu weer van plan? |
| van zins | Toen duidelijk werd dat de gemeente geen aanpassingen van zins was, meldde de werknemer zich ziek. | |
| op het spoor | We zijn iets geweldigs op het spoor. | |
| bijwoordelijke constituent | voornemens | De commissie is voornemens om op drie niveaus onderzoek te doen. |
Literatuur
Interessante links
ANS
Taaladvies
Dagenta
Taalportaal
Versiegeschiedenis
| versie | redacteur(en) | datum | opmerkingen |
| 3.0 | Dirk Pijpops | januari 2026 | Een tussentijdse versie van deze paragraaf werd van commentaar voorzien door Maaike Beliën, Timothy Colleman, Frank Landsbergen en Freek Van de Velde. De verantwoordelijkheid voor de inhoud van dit hoofdstuk berust bij de redacteur(en). |
| 2.1 | januari 2019 | Automatische conversie van ANS 2.0 | |
| 2.0 | W. Haeseryn, K. Romijn, G. Geerts, J. de Rooij, M.C. van den Toorn | 1997 | hoofdstuk 20,../../data/archief/ans2/e-ans/20/07/body.html; |