Voorbeeldzoeker x
(typ in het invoerveld om het voorbeeld te wijzigen)
zoek dit voorbeeld in:
ANS

Woordenboeken

  • INT (500 AD - heden)
  • Etymologiebank
  • Woordenlijst.org

Corpora en lexica

  • Corpus Hedendaags Nederlands Clarin login
  • GrETEL (CGN, Lassy)
  • SoNar Clarin login
  • Delpher
  • Celex Clarin login

Overige bronnen

  • Taalportaal
  • Wikipedia
  • Google
  • DBNL geheel / taalkunde
  • Taaladvies.net
1.1.3.1.11 De klinker ε
De ε is een ongeronde, half open, ongespannen voorklinker. Deze klinker komt voor in woorden als met mεt, zen zεn en rel rεl. De klank wordt altijd als e gespeld behalve in Engelse leenwoorden als tram en flat (in het Nederlands Nederlands) en als ai in een Frans leenwoord als caisson. Figuur 1 toont de positie van ε in het klinkerdiagram.
Figuur 1. Positie van ε in het klinkerdiagram (Bron: Gussenhoven 1992: 47)
Verder lezen
Articulatie
ε is een ongeronde, half open, ongespannen voorklinker. Bij de articulatie van ε wordt de tong lichtjes in de richting van het harde gehemelte geheven.
Figuur 2 is een MRI-afbeelding van de ε in pet, gerealiseerd door een mannelijke spreker uit de Randstad.
Figuur 2. MRI-afbeelding van de ε in pet (Bron: Rietveld & Van Heuven 2016: 67)
Duur
De ε is fonetisch gezien kort.
Adank et al. (2004).
De absolute duur hangt onder andere af van factoren als spreekstijl en spreeksnelheid. Volgens Van der Harst (2011: 323-324) is de gemiddelde duur van de ε voorafgaand aan respectievelijk een s en een t 134 ms en 108 ms in het Nederlands Nederlands, en 105 ms en 93 ms in het Belgisch Nederlands.
Regionale variatie
Er zijn aanwijzingen in de literatuur dat in het Nederlands Nederlands, in elk geval in de Randstad en het midden van Nederland, de ε soms geslotener wordt uitgesproken, waardoor de klank bijna samenvalt met ɪ.
Van der Harst & Van de Velde (2014) stelden dit vast bij mannelijke en vrouwelijke sprekers uit de regio’s Randstad en Midden Nederland. Andere regio’s werden niet onderzocht, waardoor niet met zekerheid gesteld kan worden dat het om een standaardtalig of eerder regionaal kenmerk gaat. Verder blijkt sociale variatie een rol te spelen bij dit verschijnsel: vrouwen realiseren de ε vaker als ɪ; zie ook Stroop (1998), Berns & Van den Braak (2002).
 
Akoestische eigenschappen van de klinker ε
Tabellen 1 en 2 geven een aantal voorbeeldzinnen met ε in verschillende fonologische contexten voor het Nederlands Nederlands en Belgisch Nederlands. Een overzicht van de referentiewaarden voor de eerste en tweede formant (F1 en F2) van de ε in het Nederlands Nederlands en Belgisch Nederlands wordt gegeven op Taalportaal .
Tabel 1. Geluidsbestanden, golfvormen en spectrogrammen voor ε in verschillende fonologische contexten in het Nederlands Nederlands.
Woordgroep Fonologische context Geluidsbestand Golfvorm/spectrogram
iedere stap die ze zet vóór obstruent
pen en papier meenemen vóór sonorant
schoot zijn ster met duizelingwekkende vaart omhoog vóór vloeiklank
Tabel 2. Geluidsbestanden, golfvormen en spectrogrammen voor ε in verschillende fonologische contexten in het Belgisch Nederlands.
Woordgroep Fonologische context Geluidsbestand Golfvorm/spectrogram
papa zet me neer vóór obstruent
van de krassende pen vóór sonorant
elke ster hing onbeweeglijk op zijn plaats vóór vloeiklank
Fonologische analyse van de klinker ε
  • Distinctieve kenmerken
    De distinctieve kenmerken van ε kunnen als volgt worden gespecificeerd: [–hoog, +laag, –gespannen, –rond, –achter].
  • /ε/ als ongespannen klinker
    De ε wisselt af met e in een aantal woordparen zoals in gebed – gebeden, tred – treden. Toch wordt over het algemeen niet ε maar ɪ als ongespannen tegenhanger van e beschouwd.
Literatuur
Eijkman (1937), Collins & Mees (1984), Van Son & Pols (1990), Gussenhoven (1992), Stroop (1998), Berns & Van den Braak (2002), Adank et al. (2004), Rietveld et al. (2004), Van der Harst (2011), Van der Harst & Van de Velde (2014), Rietveld & Van Heuven (2016).
Literatuur
    Versiegeschiedenis
    versie redacteur(en) datum opmerkingen
    3.0 Kathy Rys november 2020
    Interessante links