Voorbeeldzoeker x
(typ in het invoerveld om het voorbeeld te wijzigen)
zoek dit voorbeeld in:
ANS

Woordenboeken

  • INT (500 AD - heden)
  • Etymologiebank
  • Woordenlijst.org

Corpora en lexica

  • Corpus Hedendaags Nederlands Clarin login
  • GrETEL (CGN, Lassy)
  • SoNar Clarin login
  • Delpher
  • Celex Clarin login

Overige bronnen

  • Taalportaal
  • Wikipedia
  • Google
  • DBNL geheel / taalkunde
  • Taaladvies.net
20.8 De door-bepaling (handelend voorwerp)
Verder lezen
1
In passieve zinnen kan een met door ingeleid zinsdeel optreden, dat door-bepaling of handelend voorwerp genoemd wordt. Dit zinsdeel is onderwerp in de actieve zin die met de passieve correspondeert. Vergelijk:
1aSimon Vestdijk heeft dit boek geschreven.
bDit boek is geschreven door Simon Vestdijk.
De door-bepaling blijft in de passieve zin als logisch onderwerp fungeren (zie hiervoor [22.1]).
De door-bepaling komt lang niet in alle passieve zinnen voor. In 1b is ze noodzakelijk aanwezig, maar in andere zinnen kan of moet ze achterwege blijven (zie [22.2.3] en [22.3.3]). Voorbeelden van passieve zinnen zonder door -bepaling zijn:
2De brand werd snel geblust.
3Er zijn dit jaar maar weinig huizen gebouwd.
2
Niet ieder met door ingeleid zinsdeel is een door -bepaling in de bovenbedoelde zin; het kan bijv. ook een bijwoordelijke bepaling van causaliteit zijn. Vergelijk:
4We werden nat door de regen. (bepaling van causaliteit)
5We werden nat gespoten door de buurjongen. (door -bepaling; handelend voorwerp)
Een bepaling met door in een passieve zin kan daarom soms op twee manieren opgevat worden. Zo is de volgende zin voor twee interpretaties vatbaar, al naargelang door dat kind handelend voorwerp of bepaling van causaliteit is:
6Door dat kind zijn heel wat boeken verkocht.
Betekent 6 'Dat kind heeft heel wat boeken verkocht' en is de zin dus als passieve tegenhanger van een actieve zin te beschouwen, dan hebben we met een handelend voorwerp te maken.
Is de zin echter te interpreteren bijvoorbeeld als: 'Doordat het lezerspubliek wist dat de schrijfster een kind kreeg, zijn er heel wat boeken verkocht', dan is er sprake van een bijwoordelijke bepaling van causaliteit.
3
Wat de bouw betreft heeft de door-bepaling een aantal mogelijkheden gemeen met (andere) voorwerpen die in de vorm van een voorzetselconstituent kunnen optreden. Als deel van de voorzetselconstituent met door komen voor: naamwoordelijke constituenten met een substantief of een voornaamwoord als kern (in het laatste geval wordt de voorzetselconstituent soms door een voornaamwoordelijk bijwoord vervangen) en bijzinnen met ingesloten antecedent. Voorbeelden van de eerstgenoemde mogelijkheid zijn de zinnen 1b en 5. Voorbeelden van de andere mogelijkheden:
7Door wie werd hij opgevolgd?
8De huidige structuur is door iets totaal anders vervangen.
9We werden er onaangenaam door verrast. (bijv. door het nieuws)
10De beste plaatsen worden meestal bezet door wie het eerste komen.
Literatuur
    Versiegeschiedenis
    versie redacteur(en) datum opmerkingen
    2.1 januari 2019 Automatische conversie van ANS 2.0
    2.0 W. Haeseryn, K. Romijn, G. Geerts, J. de Rooij, M.C. van den Toorn 1997
    Interessante links