Werkwoorden die een handeling of toestand uitdrukken waarin twee participanten een rol spelen, worden transitieve (of overgankelijke) werkwoorden genoemd. Bij die werkwoorden kan het lijdend voorwerp normaal niet wegblijven. We zien dat bijvoorbeeld bij begrijpen, ontdekken en verslinden:

Werkwoorden waarbij het lijdend voorwerp wel weggelaten kan worden, noemen we pseudotransitieve (of pseudo-overgankelijke) werkwoorden. Voorbeelden zijn bakken, betalen en schrijven. Als de tweede participant niet wordt uitgedrukt, is die wel impliciet in de betekenis aanwezig. Bakken in (10), bijvoorbeeld, roept ook zonder de aanwezigheid van een lijdend voorwerp het idee van een of meer 'baksels' op.

Intransitieve (of onovergankelijke) werkwoorden beschrijven een handeling of gebeurtenis die maar één participant vereist. Die hebben normaal gesproken dus geen lijdend voorwerp. Voorbeelden zijn sterven en bezwijken:

Er bestaan enkele intransitieve werkwoorden die in uitzonderlijke gevallen wel met een lijdend voorwerp voorkomen, maar het aantal mogelijke lijdende voorwerpen is daarbij strikt beperkt. Voorbeelden zijn:

Met het voorvoegsel be- is overigens vaak een transitief werkwoord te maken van een intransitief werkwoord:

Tot slot noemen we nog werkwoorden die zowel transitief als intransitief gebruikt kunnen worden, zoals breken, genezen, kalmeren, opwarmen, rollen en smelten.

Dit worden ook wel 'ergatieve' of 'labiele' werkwoorden genoemd. Zinsparen als in (21)-(23) worden gezien als voorbeelden van de causatief(-inchoatief)alternantie .

Ze drukken een gebeurtenis uit waarbij een participant een verandering ondergaat:

In hun transitieve gebruik, zoals in de a-zinnen, wordt de participant die de verandering ondergaat door het lijdend voorwerp uitgedrukt, zoals de man in (23a); het onderwerp drukt degene uit die de verandering veroorzaakt, zoals mijn vader in (23a). In hun intransitieve gebruik, zoals in de b-zinnen, wordt alleen de veranderende participant uitgedrukt, als onderwerp: de man in (23b).