Voorbeeldzoeker x
(typ in het invoerveld om het voorbeeld te wijzigen)
zoek dit voorbeeld in:
ANS

Woordenboeken

  • INT (500 AD - heden)
  • Etymologiebank
  • Woordenlijst.org

Corpora en lexica

  • Corpus Hedendaags Nederlands Clarin login
  • GrETEL (CGN, Lassy)
  • SoNar Clarin login
  • Delpher
  • Celex Clarin login

Overige bronnen

  • Taalportaal
  • Wikipedia
  • Google
  • DBNL geheel / taalkunde
  • Taaladvies.net
20.2.3.1.ii.7 Het onderwerp bevat een substantief dat een rekeneenheid noemt
Verder lezen
Naar de betekenis meervoudige onderwerpen die een substantief in enkelvoudsvorm bevatten dat een rekeneenheid aanduidt, zoals meter, liter, dozijn, miljoen, procent, kilo, gulden, worden gecombineerd met een persoonsvorm in het enkelvoud. (Het betreft hier substantieven die behoren tot de categorie van woorden die na een bepaald hoofdtelwoord (behalve na beide), na de onbepaalde hoofdtelwoorden hoeveel en zoveel en na een paar gewoonlijk enkelvoudig blijven (zie [7.2.4/1]).) De persoonsvorm staat in het enkelvoud zowel wanneer het desbetreffende substantief niet door een ander substantief gevolgd wordt (zie 1 t/m 5) als wanneer het zelf weer door een enkelvoudig substantief gevolgd wordt (zie 6 t/m 8). Voorbeelden:
1Slechts twee meter scheidde ons.
2Er kan maar tien liter in dat vat.
3Hoeveel dozijn is er verloren gegaan?
4Drie procent gaf een foutief antwoord.
5Duizend gulden is niet nodig, maar achthonderd [i.e. gulden] zou erg welkom zijn.
6Er moet nog drie liter melk gehaald worden.
7Twee kilo kaas kost tegenwoordig een klein fortuin.
8Bij de overval werd drie miljoen frank/drie miljoen buitgemaakt.
Het woord man (in de sekseneutrale betekenis 'personen'), dat zich bij de genoemde categorie aansluit, vormt een uitzondering: de persoonsvorm kan hier zowel in het enkelvoud als in het meervoud voorkomen, bijv.:
9Er zijn/is vanmorgen tachtig man in staking gegaan.
10Vijf man werd/werden door de commandant vooruitgestuurd.
Als een van de bedoelde enkelvoudige woorden gevolgd wordt door een meervoudig substantief, kan de persoonsvorm zowel in het enkelvoud als in het meervoud staan, naargelang men het eerste of het tweede substantief als kern van de naamwoordelijke constituent opvat (vergelijk met de gevallen met een hoeveelheidaanduidend substantief als onderwerp). Soms heeft een meervoudige persoonsvorm de voorkeur. Voorbeelden (vergelijk respectievelijk met 3, 7 en 8):
11Er zijn/is ook een paar dozijn nylonkousen gestolen.
12Twee kilo aardappelen kost/kosten minder dan een pakje sigaretten.
13Ongeveer twintig miljoen mensen spreken/spreekt Nederlands.
14Een half miljoen ambtenaren staat/staan klaar om acties te ondernemen.
Het gebruik van een bepaalde determinator (bijv. een bepaald lidwoord of een aanwijzend voornaamwoord) geeft gewoonlijk uitsluitsel over de kern van de naamwoordelijke constituent en dus over het getal van de persoonsvorm in de zin. Vergelijk respectievelijk met de zinnen 11 en 14 de volgende zinnen, waarin er telkens slechts één mogelijkheid is voor de persoonvorm:
15Dat dozijn nylonkousen is gisteren gestolen.
16aHet half miljoen ambtenaren van de provinciale diensten staat klaar om acties te ondernemen.
bDie half miljoen ambtenaren van de provinciale diensten staan klaar om acties te ondernemen.
Wordt een van de hier bedoelde substantieven gevolgd door een voorzetselconstituent met van als nabepaling, dan kan de persoonsvorm in het enkelvoud of in het meervoud staan, bijv.:
17Tien procent van de ondervraagden antwoordde/antwoordden negatief.
18Vijf kilo van deze aardappelen kost/kosten honderd frank.
Literatuur
    Versiegeschiedenis
    versie redacteur(en) datum opmerkingen
    2.1 januari 2019 Automatische conversie van ANS 2.0
    2.0 W. Haeseryn, K. Romijn, G. Geerts, J. de Rooij, M.C. van den Toorn 1997
    Interessante links