Voorbeeldzoeker x
(typ in het invoerveld om het voorbeeld te wijzigen)
zoek dit voorbeeld in:
ANS

Woordenboeken

  • INT (500 AD - heden)
  • Etymologiebank
  • Woordenlijst.org

Corpora en lexica

  • Corpus Hedendaags Nederlands Clarin login
  • GrETEL (CGN, Lassy)
  • SoNar Clarin login
  • Delpher
  • Celex Clarin login

Overige bronnen

  • Taalportaal
  • Wikipedia
  • Google
  • DBNL geheel / taalkunde
  • Taaladvies.net
1.5.1 Klankvariatie op woordniveau
In verbonden spraak kunnen woorden verschillende klankvarianten hebben. Zo kan een klinker worden veranderd, verkort, gereduceerd tot een sjwa, en worden weggelaten. Het effect van deze processen kan worden geïllustreerd door de volgende reeks mogelijke fonetische vormen van het woord banaan met de canonieke vorm banan:
1[baˈnan], [bɑˈnan], [bəˈnan], [bnan]
Medeklinkers kunnen worden weggelaten. Dat geldt met name voor de n en de t zoals in de woorden lopen en kastje; in kastje kunnen ook de gepalataliseerde s en de j samensmelten tot één medeklinker.
2lopen [lopən], [lopə]
kastje [kɑstjə], [kɑsjə], [kɑʃə],
De fonetische vorm van frequent gebruikte woorden kan ook fors worden gereduceerd door zowel klinkers als medeklinkers weg te laten. Een voorbeeld is de uitspraak van het woord natuurlijk als [tyk], en van het woord eigenlijk als [ɛik]. Door hun hoge gebruiksfrequentie worden zulke fonetische vormen toch herkend als de ermee bedoelde woorden.
Zie Ernestus et al. (2002).
De mogelijke variatie in de fonetische vorm van een woord kan naast het articulatiegemak ook het perceptiegemak verhogen. De invoeging van een sjwa in consonantclusters in woorden als hoorn [horən], film [fɪləm] en arm [ɑrəm] zorgt ervoor dat de afzonderlijke consonanten r, l en n, m gemakkelijker waar te nemen zijn.
Zie Van Donselaar et al. (1999).
Ook worden hierdoor consonantclusters vermeden, waardoor ook de articulatie-inspanning minder wordt.
In clusters van medeklinkers kunnen overgangsklanken gehoord worden, een effect van coarticulatie, waardoor woorden als kamt en kampt beide klinken als [kɑmpt]: tussen de m en de t van kamt lijkt dan een overgangsklank [p] ingevoegd te worden. In een woord als langs kan evenzo een overgangsklank [k] worden ingevoegd tussen de ŋ en de s.
Medeklinkers kunnen variëren voor wat betreft de mate van stembandtrilling en de articulatieplaats, onder invloed van de aangrenzende medeklinkers in een woord of woordgroep. In het woord tandpasta, met de canonieke vorm [tɑntpɑsta] wordt de n als [m] uitgesproken als deze ten gevolge van het weglaten van de  slot-t van tand direct voor een p komt te staan; de articulatieplaats wordt dan labiaal in plaats van alveolair: [tɑmpɑsta].
Literatuur
    Versiegeschiedenis
    versie redacteur(en) datum opmerkingen
    3.0 Geert Booij oktober 2020
    Interessante links