Voorbeeldzoeker x
(typ in het invoerveld om het voorbeeld te wijzigen)
zoek dit voorbeeld in:
ANS

Woordenboeken

  • INT (500 AD - heden)
  • Etymologiebank
  • Woordenlijst.org

Corpora en lexica

  • Corpus Hedendaags Nederlands Clarin login
  • GrETEL (CGN, Lassy)
  • SoNar Clarin login
  • Delpher
  • Celex Clarin login

Overige bronnen

  • Taalportaal
  • Wikipedia
  • Google
  • DBNL geheel / taalkunde
  • Taaladvies.net
29.3.1 Soorten interpretaties van negatie
Negatie op zinsniveau kan op verschillende manier geïnterpreteerd worden. We onderscheiden daarbij contradictoire negatie, contraire negatie, radicale negatie, metalinguïstische ontkenning en negatie in vragen.
Zie 29.1.2 voor de verschillende interpretaties van negatie op woordniveau.
Verder lezen
Contradictoire negatie
De interpretatie die een ontkenning krijgt kan afhangen van de betekenis van het ontkende predicaat. In het volgende voorbeeld wordt simpelweg ontkend dat het regent:er is iets voor te zeggen om dit naar voren te halen: dat een overzicht van negatie-elementen ná een bespreking van hun functie komt. [besloten om toch eerst de vorm te doen, en daarna de betekenis
1Het regent niet.  Het is niet zo dat het regent.
Bij predicaten zoals regenen waarom heten ze absoluut? graag uitleggen. [gedaan]wordt de negatie in het algemeen contradictoir opgevat: een zin is waar óf zijn ontkende tegenhanger is waar, met andere woorden, het regent of het regent niet. Samen beschrijven de zin en zijn onkenning alle mogelijke situaties. We noemen dit soort predicaten daarom absoluut.
Contraire negatie
Bij andere (gradeerbare) predicaten is er evenwel een tussengebied mogelijk.ook nog ietsje uitleggen?
2Het is niet goed en het is niet slecht.
Deze interpretatie van ontkenning heet contrair.
Radicale negatie
We spreken van radicale negatie als niet de inhoud van de zin wordt ontkend, maar de eraan ten grondslag liggende vooronderstelling, bijvoorbeeld in:
3De paus ís niet gescheiden.
ik vind dit heel lastig te volgen. Misschien helpt het als je toevoegt 'want hij is nooit getrouwd geweest'. Nog één of twee voorbeelden van radicale negatie lijken me handig.In deze zin is de vooronderstelling dat de paus getrouwd is, omdat men alleen kan scheiden als men getrouwd is. Deze vooronderstelling is echter onjuist, omdat een (rooms-katholieke) paus normaliter nooit trouwt. Een zin met radicale negatie gaat gepaard met een afwijkend klemtoonpatroon: de klemtoon in (3) ligt op is. Ook heeft een dergelijke zin een merkwaardig echo-effect, waardoor de indruk ontstaat dat de zin eerder door iemand anders is uitgesproken zonder ontkenning. Een zelfde echo-effect krijgen we als we proberen een positief-polaire uitdrukking te ontkennenis het nodig dit punt hier te maken? Voer je het aan als nog een voorbeeld van radicale negatie?:
4Het krioelt hier niet van de mieren.
Metalinguïstische ontkenning
Als de negatie betrekking heeft op de talige vorm van een uiting in plaats van op de inhoud, spreken we van metalinguïstische ontkenningIs (5) nu wel metalinguïstische ontkenning? Hoe is (5) nu precies anders "Ik bedoel niet de groene auto (maar de rode)." uit de paragraaf over 'bereik'. Of is dit ook een metalinguïstische?:
5(over quinoa) We eten vanavond ki-no-a. Nee, we eten vanavond geen ki-no-a, maar kin-wa.
6Het is niet idealíter maar ideáliter.
Met een verwijzing naar 29.5 in de quick info, lijkt me onderstaande niet nodig hier. [verwijzing laten staan.
Negatie in vragen
Ten slotte is er nog een gebruik van niet en andere ontkenningen waarin eigenlijk helemaal niets ontkend wordt, met name in suggestieve vragen:
Het woord niet in (7) is onbeklemtoond. Er is een traditie om dit onbeklemtoonde niet in vragen te beschrijven als een modaal partikel, en daar zijn ook wel goede redenen voor. Voorbeeld (8) laat evenwel zien dat deze lezing niet beperkt is tot het woord niet.
Het is ook mogelijk voorbeeld (7) uit te spreken met beklemtoond niet. In dat geval hebben we te maken met radicale ontkenning, de betekenis is dan zoiets als Ik dacht dat u mijnheer Drees was maar kennelijk heb ik ongelijk.
7Bent u niet mijnheer Drees?  U bent zeker mijnheer Drees, wilt u dat alstublieft bevestigen?
8Moet jij geen huiswerk maken?  Volgens mij moet jij huiswerk maken.
Dit gebruik van niet komt aan de orde in 29.3.2 Negatie en zinstype.
Literatuur
    Versiegeschiedenis
    versie redacteur(en) datum opmerkingen
    3.0 T. van der Wouden januari 2021
    Interessante links