Voorbeeldzoeker x
(typ in het invoerveld om het voorbeeld te wijzigen)
zoek dit voorbeeld in:
ANS

Woordenboeken

  • INT (500 AD - heden)
  • Etymologiebank
  • Woordenlijst.org

Corpora en lexica

  • Corpus Hedendaags Nederlands Clarin login
  • GrETEL (CGN, Lassy)
  • SoNar Clarin login
  • Delpher
  • Celex Clarin login

Overige bronnen

  • Taalportaal
  • Wikipedia
  • Google
  • DBNL geheel / taalkunde
  • Taaladvies.net
12.5.1 Achtervoegsels ter vorming van 'verkleinwoordvormen'
Verder lezen
1
Typisch voor het Nederlands zijn vormingen op -jes (respectievelijk -pjes, -(e)tjes; vergelijk voor deze varianten de afleiding van verkleinwoorden op -je bij substantieven(zie 12.3.1.4.ii.1, sectie a)). Bij deze zogenaamde 'verkleinwoordvormen' kunnen twee afleidingstypes onderscheiden worden:
  • 'Verkleinwoordvormen' worden vooral afgeleid van adjectieven. Voorbeelden zijn:
    droogjes, frisjes, rustigjes, vaagjes; kalmpjes, warmpjes; fraaitjes, koeltjes, magertjes, stilletjes.
  • Verder komen afleidingen voor met een (ander) bijwoord als grondwoord, zoals:
    stiekempjes; eventjes, warempeltjes, welletjes.
    Van straks is afgeleid strakjes, van samen: saampjes, bijv. in:
    1Laten we eens gezellig saampjes uit eten gaan.
Alleen bij het tweede afleidingstype spreekt men van 'echte' bijwoorden. Ze worden uitsluitend als bijwoordelijke bepaling gebruikt. Welletjes kan echter ook als naamwoordelijk deel van het gezegde optreden, bijv.:
2Nou is het welletjes geweest.
De van adjectieven afgeleide verkleinwoordvormen kunnen over het algemeen als naamwoordelijk deel van het gezegde en als bepaling van gesteldheid gebruikt worden, bijv. respectievelijk:
3Hij is erg netjes.
4Ik vind het maar povertjes.
Op grond hiervan kan men ze adjectieven noemen.
Opmerking
Verdieping
Opmerking
Dergelijke woorden worden door sommige taalgebruikers ook wel attributief gebruikt, bijv. netjes werk, zachtjes gelach.
Bijwoordelijk gebruik van de 'verkleinwoordvormen' treft men behalve in 1 aan in de volgende zinnen:
5Doe het maar rustigjes aan.
6Zachtjes bellen a.u.b.
7Hij reageerde daar erg koeltjes op.
8Wij moeten hier vooral niet alles wat uit Amerika komt nog eens dunnetjes overdoen.
De aldus gevormde woorden hebben vaak een affectieve of een ironische betekenis.
2
Naast -jes (en varianten) komen regionaal nog voor: -(e) kens (met name in België; het komt ook voor in literair taalgebruik) en -ies (vooral in het westen van Nederland in informeel taalgebruik voorkomend), bijv. de van een adjectief afgeleide woorden zachtkens, stillekens en het van een bijwoord afgeleide allengskens; verder: leukies, saampies, zachies.
Literatuur
    Versiegeschiedenis
    versie redacteur(en) datum opmerkingen
    2.1 januari 2019 Automatische conversie van ANS 2.0
    2.0 W. Haeseryn, K. Romijn, G. Geerts, J. de Rooij, M.C. van den Toorn 1997
    Interessante links