Voorbeeldzoeker x
(typ in het invoerveld om het voorbeeld te wijzigen)
zoek dit voorbeeld in:
ANS

Woordenboeken

  • INT (500 AD - heden)
  • Etymologiebank
  • Woordenlijst.org

Corpora en lexica

  • Corpus Hedendaags Nederlands Clarin login
  • GrETEL (CGN, Lassy)
  • SoNar Clarin login
  • Delpher
  • Celex Clarin login

Overige bronnen

  • Taalportaal
  • Wikipedia
  • Google
  • DBNL geheel / taalkunde
  • Taaladvies.net
12.3.2.3 Telwoord + substantief
Verder lezen
1
Samenstellingen die gevormd worden door samenvoeging van een hoofdtelwoord en een substantief zijn dikwijls possessieve samenstellingen. Een driehoek bijv. is 'een figuur die drie hoeken heeft'. Het substantivische tweede lid heeft altijd de enkelvoudsvorm, ook al kan de betekenis meervoudig zijn. Andere samenstellingen met possessieve betekenis zijn:
driekleur, drieluik, drietand, eenarm, negenoog, vierkant.
Op deze wijze kunnen ook dier- en plantennamen gevormd worden, bijv.
eenbes, duizendpoot , vijfblad.
Niet-possessieve betekenis hebben onder andere
drieslag, honderdman, tweespraak, viervorst.
2
Het procédé is vooral productief ter vorming van complexere samenstellingen, waarin formaties vergelijkbaar met de hierboven besprokene als eerste lid fungeren. De structuur van de samenstelling kan als volgt voorgesteld worden: [[telwoord + substantief] + substantief]. Voorbeelden zijn:
drietrapsraket, driezitsbank, eengezinswoning, eenrichtingsverkeer, meermanskaart, twaalfmijlszone, tweepersoonslaken, vierbaansweg, viercilindermotor, vijfdeursauto.
Ook een rangtelwoord kan in deze positie voorkomen, bijv.
derdejaarsstudent (ook verkort tot (een) derdejaars), tweedegraadsverbranding , tweedehandsauto
.
Zoals uit de voorbeelden blijkt, treedt hier tussen de twee substantivische elementen meestal een tussenklank op [12.3.2.2/i]. In sommige gevallen kan het eerste lid van de complexe samenstelling als meerwoordige constituent opgevat worden, bijv. drielándenpunt als een samenstelling van [[drie landen] + punt]. Het accent ligt hier gewoonlijk op het substantivische deel van die constituent. Voorbeelden zijn verder:
drieplóegendienst, eenpartíjstaat, meerjárenplan, vierkléurendruk.
De overige samenstellingen hebben als eerste lid geen reguliere meerwoordige constituent. Het accent verschilt daarbij van woord tot woord: vergelijk bijv. dríeteenmeeuw, dríevlaksvulling, víerbakseenheid (in de duwvaart). met drielétterwoord, vierkámerflat, vijfvíngerkruid.
Literatuur
    Versiegeschiedenis
    versie redacteur(en) datum opmerkingen
    2.1 januari 2019 Automatische conversie van ANS 2.0
    2.0 W. Haeseryn, K. Romijn, G. Geerts, J. de Rooij, M.C. van den Toorn 1997
    Interessante links