Voorbeeldzoeker x
(typ in het invoerveld om het voorbeeld te wijzigen)
zoek dit voorbeeld in:
ANS

Woordenboeken

  • INT (500 AD - heden)
  • Etymologiebank
  • Woordenlijst.org

Corpora en lexica

  • Corpus Hedendaags Nederlands Clarin login
  • GrETEL (CGN, Lassy)
  • SoNar Clarin login
  • Delpher
  • Celex Clarin login

Overige bronnen

  • Taalportaal
  • Wikipedia
  • Google
  • DBNL geheel / taalkunde
  • Taaladvies.net
12.3.1.3.ii.1 De voorvoegsels on-, niet- en non-
Verder lezen
Met behulp van on-, niet- en non- worden substantieven gevormd met een ontkennend betekeniselement. Bij afleidingen met on- ligt het accent altijd op het voorvoegsel. Ook niet- krijgt meestal het accent, maar bij non- is dat niet altijd het geval.
On- komt voor in combinatie met abstracte substantieven. Voorbeelden zijn:
ondank, ondeugd, oneer, onkunde, onmin, ontrouw, onzin.
Soms geeft on- geen ontkennende maar een pejoratieve betekenis aan het substantief (vergelijk met wan- [12.3.1.3.ii.2]). Voorbeelden van afleidingen met de betekenis 'slecht' of 'verkeerd' zijn:
ondienst, ondier, onding, onkruid, onmens, onweer.
In deze betekenis kan sporadisch met opzet een nieuw woord gevormd worden, bijv. onwoord.
In het plurale tantum onkosten kan on- een graad aanduiden ('(te) hoge, buitengewone kosten'), maar de afleiding wordt vaak in dezelfde betekenis als kosten gebezigd.
Niet- en non- hebben dezelfde betekenis, maar hun gebruik is afhankelijk van een bepaalde stijl. Het voorgevoegde niet- is productief bij inheemse woorden, terwijl non- vooral bij uitheemse woorden voorkomt. Vergelijk bijv. met elkaar non-agressie in non-agressiepact en niet-aanval in niet-aanvalsverdrag. Andere voorbeelden zijn respectievelijk:
niet-aangeslotene, niet-geleider, niet-ingezetene, niet-roker, niet-student, niet-vakman; non-betaling, non-combattant, non-coöperatie, non-interventie, non-proliferatie, non-valeur.
Het voorvoegsel non- wordt in min of meer ironische stijl ook vóór inheemse woorden gebruikt om het niet-bestaan of het mislukt zijn van bepaalde zaken aan te geven. Voorbeelden zijn:
non-beleid, non-begroting, non-conflict, non-debat, non-informatie, non-probleem, non-talent, non-vergadering.
Literatuur
    Versiegeschiedenis
    versie redacteur(en) datum opmerkingen
    2.1 januari 2019 Automatische conversie van ANS 2.0
    2.0 W. Haeseryn, K. Romijn, G. Geerts, J. de Rooij, M.C. van den Toorn 1997
    Interessante links