Voorbeeldzoeker x
(typ in het invoerveld om het voorbeeld te wijzigen)
zoek dit voorbeeld in:
ANS

Woordenboeken

  • INT (500 AD - heden)
  • Etymologiebank
  • Woordenlijst.org

Corpora en lexica

  • Corpus Hedendaags Nederlands Clarin login
  • GrETEL (CGN, Lassy)
  • SoNar Clarin login
  • Delpher
  • Celex Clarin login

Overige bronnen

  • Taalportaal
  • Wikipedia
  • Google
  • DBNL geheel / taalkunde
  • Taaladvies.net
12.2.2.2.iii.3.e aaneen-, bijeen-, dooreen-, ineen-, opeen-, uiteen-
Verder lezen
De vormingen met deze bijwoorden kunnen naar hun betekenis als volgt ingedeeld worden:
  • de samenkoppelingen met uiteen betekenen dat door de werking van het tweede deel een afstand of verwijdering ontstaat; die met aaneen, bijeen, dooreen, ineen en opeen geven nabijheid aan;
  • de samenkoppelingen met bijeen en opeen geven geen vermenging aan, die met aaneen, dooreen en ineen wel;
  • de samenkoppelingen met aaneen en ineen geven eenwording aan, dooreen niet.
We kunnen dit weergeven zoals in schema 12.1.
schema 12.1: De betekenis van werkwoorden met aaneen-, bijeen-, dooreen-, ineen-, opeen- en uiteen-.
verwijdering nabijheid
zonder vermenging met vermenging
zonder eenwording met eenwording
uiteen bijv.: uiteenhalen bijeen, opeen bijv.: bijeenhalen, opeenleggen dooreen bijv.: dooreengroeien ineen, aaneen bijv.: ineengroeien, aaneenschrijven
Werkwoorden met een van de genoemde elementen als eerste lid behoren gewoonlijk tot de formele taal en/of zijn regionaal (vooral voorkomend in Belgisch Nederlands). In de standaardtaal kan of moet een omschrijving met een voorzetsel en elkaar gebruikt worden (bijv. door elkaar in plaats van dooreen). Soms is ook samen- mogelijk. Voorbeelden van vormingen met aaneen-, enz. zijn:
aaneenbinden , aaneengroeien , aaneenkoppelen , aaneenschrijven ; bijeenbrengen , bijeenhangen , bijeenkomen , bijeenroepen , bijeentrommelen ; dooreengooien , dooreengroeien , dooreenmengen , dooreenroeren ; ineendraaien , ineendrukken , ineenfrommelen , ineenzakken ; opeenbotsen , opeenhopen , opeenleggen , opeenpersen ; uiteenbarsten , uiteendrijven , uiteengroeien , uiteenhalen .
Wel tot de standaardtaal behoren bijv. aaneenschakelen, uiteengaan en uiteenlopen.
Zie voor meer voorbeelden [5.4.4].
Literatuur
    Versiegeschiedenis
    versie redacteur(en) datum opmerkingen
    2.1 januari 2019 Automatische conversie van ANS 2.0
    2.0 W. Haeseryn, K. Romijn, G. Geerts, J. de Rooij, M.C. van den Toorn 1997
    Interessante links