Voorbeeldzoeker x
(typ in het invoerveld om het voorbeeld te wijzigen)
zoek dit voorbeeld in:
ANS

Woordenboeken

  • INT (500 AD - heden)
  • Etymologiebank
  • Woordenlijst.org

Corpora en lexica

  • Corpus Hedendaags Nederlands Clarin login
  • GrETEL (CGN, Lassy)
  • SoNar Clarin login
  • Delpher
  • Celex Clarin login

Overige bronnen

  • Taalportaal
  • Wikipedia
  • Google
  • DBNL geheel / taalkunde
  • Taaladvies.net
12.2.2.2.ii.8.b onscheidbaar
Verder lezen
Met behulp van door worden onscheidbare werkwoorden gevormd die betekenen: 'de werking die door het werkwoordelijk deel wordt genoemd, strekt zich geheel uit door het object heen waarop die werking gericht is', bijv. doorboren '(zich) boren door...heen', zoals in:
1Hij doorboorde de muur.
2De kogels hadden hem doorboord.
of doorwaden'waden door...heen' (in: een rivier doorwaden). Het verschil met scheidbare werkwoorden met vergelijkbare betekenis is niet altijd duidelijk (vergelijk(12.2.2.2.2.8.a)). Wel ontbreekt bij de onscheidbare het betekeniselement 'in stukken', 'kapot', dat vaak aanwezig is bij de scheidbare. Vergelijk bijv.:
3aDe waterleiding is dóórgevroren. (= 'kapot gevroren')
bDe grond is helemaal doorvróren. (= 'door vorst doortrokken')
Vaak hebben de onscheidbare werkwoorden een meer figuurlijke betekenis in vergelijking met de scheidbare, bijv.:
4aHij doorziet de truc meteen. (doorzíen; onscheidbaar)
bHij ziet de vergaderstukken gauw nog even door. (dóórzien; scheidbaar)
5aBinnen de kortste keren hadden ze de afzetting doorbroken. (doorbréken: onscheidbaar)
bDe priester had de hostie doorgebroken. (dóórbreken; scheidbaar)
6aDe drie grote rivieren doorsnijden Nederland. (doorsníjden; onscheidbaar)
bZe sneden de banden door. (dóórsnijden; scheidbaar)
Soms is de betekenis 'de werking geschiedt grondig, door en door' of 'de werking strekt zich over een gehele oppervlakte of ruimte uit', bijv. in 3b en in:
7Het landschap is doorsneden door wegen.
Andere voorbeelden zijn doorploegen, doorpriemen, doorrijgen, doorsteken, doorweken, doorzeven, eveneens allemaal met het accent op de stam van het werkwoord. Dergelijke werkwoorden komen vaak als voltooid deelwoord (c.q. adjectief) voor, bijv. in doorregen spek.
Bij de laatste groep sluit zich ook doorstrépen aan in de betekenis 'helemaal voorzien van strepen'. Zie ook [12.2.3.3].
Literatuur
    Versiegeschiedenis
    versie redacteur(en) datum opmerkingen
    2.1 januari 2019 Automatische conversie van ANS 2.0
    2.0 W. Haeseryn, K. Romijn, G. Geerts, J. de Rooij, M.C. van den Toorn 1997
    Interessante links