Voorbeeldzoeker x
(typ in het invoerveld om het voorbeeld te wijzigen)
zoek dit voorbeeld in:
ANS

Woordenboeken

  • INT (500 AD - heden)
  • Etymologiebank
  • Woordenlijst.org

Corpora en lexica

  • Corpus Hedendaags Nederlands Clarin login
  • GrETEL (CGN, Lassy)
  • SoNar Clarin login
  • Delpher
  • Celex Clarin login

Overige bronnen

  • Taalportaal
  • Wikipedia
  • Google
  • DBNL geheel / taalkunde
  • Taaladvies.net
12.2.2.2.ii.8.a scheidbaar
Verder lezen
Hierbij kunnen de volgende betekenisgroepen onderscheiden worden, waarbij echter overgangsgevallen mogelijk zijn.
  1. De betekenis van de samenkoppeling kan omschreven worden als 'voortgaan met, blijven + ongeleed werkwoord'. Het werkwoordelijke deel van de samenkoppeling moet een handeling of een proces uitdrukken en moet onovergankelijk (gebruikt) zijn. Vergelijk bijv. de zinnen 1b en 2, die uitgesloten zijn, met zin 1a:
    1aZe eten maar door.
    bZe eten hun boterhammen maar door.uitgesloten
    2Ze liggen maar door.uitgesloten
    Het procédé is productief. Voorbeelden van werkwoorden met duratieve betekenis zijn:
    doordrinken, doorgaan, doorgroeien, doorhameren, doorkletsen, doorroken, doorsukkelen, doorwerken, doorzeuren.
    Dergelijke werkwoorden worden in een zin meestal vergezeld door het bijwoord maar of al(s) maar, bijv.:
    3Hij surfte maar door, zelfs toen de zee wilder werd.
    4Ze breide al(s) maar door.
    5Het wintert maar door.
    Een enigszins afwijkende betekenis is aanwezig in gevallen als:
    6Wilt u maar doorlopen?
    7Doorrijden a.u.b.!
    gezegd tegen iemand die opgehouden heeft (respectievelijk wil ophouden) met lopen, rijden, enz.
    Voor gevallen als het bos door (lopen) zie men [9.2.2] [9.3.3/1] (zie ook [12.2.2.2/i2]).
    Vergelijk met verder- ***EMPTY ra r4*** en voort- ***EMPTY ra r5***.
  2. De samenkoppeling betekent 'door de werking uitgedrukt in het tweede lid iets of iemand in contact brengen met een andere persoon, instantie of zaak', bijv. iemand doorverbinden ('iemand verbinden met een andere persoon of instantie'). Andere voorbeelden van dit productieve procédé zijn:
    (een bericht) doorbellen, (de prijs) doorberekenen, (iets) doorgeleiden, (iets) doorgeven, (iets) doorsturen, (een geheim) doorvertellen, (een patiënt) doorverwijzen.
    Op dezelfde manier kan doortikken gevormd worden als in:
    8De voetballer tikte de bal handig door.
  3. De betekenis kan omschreven worden met 'door...heen', bijv. doorstrepen'een streep halen door iets heen'. Ook in deze betekenis is het procédé productief. Voorbeelden zijn:
    doordringen (in/tot), (een boek) doorkijken, doorkrassen, (een patiënt) doorlichten, (een zaak) doorspreken.
    Vaak is het betekeniselement 'stuk; in tweeën' aanwezig, bijv. (een stok) doorbreken, (z'n rug) doorliggen, (z'n schoenen) doorlopen, (z'n knie) doorvallen, en verder:
    doorknippen, doorprikken, doorroesten, doorscheuren, doorslaan, doorsnijden, doorzagen
    waarnaast ook doorvaren gevormd kan worden, bijv. in:
    9Bij de opening van het nieuwe kanaal werd het lint doorgevaren.
    De werkwoorden uit deze groep zijn qua betekenis niet altijd scherp af te grenzen van de onscheidbare werkwoorden.
Literatuur
    Versiegeschiedenis
    versie redacteur(en) datum opmerkingen
    2.1 januari 2019 Automatische conversie van ANS 2.0
    2.0 W. Haeseryn, K. Romijn, G. Geerts, J. de Rooij, M.C. van den Toorn 1997
    Interessante links