Voorbeeldzoeker x
(typ in het invoerveld om het voorbeeld te wijzigen)
zoek dit voorbeeld in:
ANS

Woordenboeken

  • INT (500 AD - heden)
  • Etymologiebank
  • Woordenlijst.org

Corpora en lexica

  • Corpus Hedendaags Nederlands Clarin login
  • GrETEL (CGN, Lassy)
  • SoNar Clarin login
  • Delpher
  • Celex Clarin login

Overige bronnen

  • Taalportaal
  • Wikipedia
  • Google
  • DBNL geheel / taalkunde
  • Taaladvies.net
12.2.2.2.ii.5 binnen-
Verder lezen
Alle werkwoorden die op een of andere wijze een 'voortbewegen' betekenen, kunnen met binnen (in de richtingaanduidende betekenis) samenkoppelingen vormen. Het procédé is productief. Naast vormingen als binnengaan, binnenglippen, binnenkomen, binnenrijden, binnenvaren kan men ook vormen binnenrollen, binnensijpelen, binnenstrompelen, enzovoort. Enkele voorbeeldzinnen zijn:
1Iedereen keek verbaasd op toen hij binnenstrompelde.
2Hij probeerde ongemerkt binnen te glippen.
Verder kan binnen ook met andere werkwoorden gecombineerd worden. Het bijwoord geeft ook hier weer de richting of het doel aan van de werking. Voorbeelden waarin het tweede lid geen werkwoord is dat een manier van voortbewegen aanduidt, zijn:
binnenbrengen, binnendragen, binnenhouden, binnenkrijgen, binnenlaten, binnenroepen, binnensmokkelen.
Een voorbeeldzin met het werkwoord binnenkrijgen is:
3De patiënt kon geen voedsel binnenkrijgen.
Opmerking
Verdieping
Opmerking
Meestal kan men een met binnen gecombineerd werkwoord vervangen door een omschrijving met naar binnen en het ongelede werkwoord, behalve wanneer de plaats in de richting waarvan de werking zich uitstrekt met name genoemd wordt (zoals in ii). Vergelijk met elkaar:
iaMag ik binnengaan?regionaal
bMag ik naar binnen gaan?
iiaDe tanker is de haven binnengevaren.
bDe tanker is de haven naar binnen gevaren..
In de andere gevallen doen zich streekgebonden verschillen voor (vergelijk bijv. een vooral in Belgisch Nederlands voorkomende zin als ia met ib), maar ook afgezien daarvan is variatie mogelijk, vergelijk bijv. met elkaar de oogst binnenhalen/binnenrijden, en iets door het raam naar binnen halen/de auto naar binnen rijden.
Opmerking
Verdieping
Opmerking
In gevallen waarin het doel van de richting genoemd wordt, zoals in de haven binnenvaren, is het ook mogelijk binnen als een achtergeplaatst voorzetsel op te vatten (de haven binnen (varen)). Er is dan geen sprake van een samengesteld werkwoord(zie 12.2.2.2.1, sectie 2).
Literatuur
    Versiegeschiedenis
    versie redacteur(en) datum opmerkingen
    2.1 januari 2019 Automatische conversie van ANS 2.0
    2.0 W. Haeseryn, K. Romijn, G. Geerts, J. de Rooij, M.C. van den Toorn 1997
    Interessante links