Voorbeeldzoeker x
(typ in het invoerveld om het voorbeeld te wijzigen)
zoek dit voorbeeld in:
ANS

Woordenboeken

  • INT (500 AD - heden)
  • Etymologiebank
  • Woordenlijst.org

Corpora en lexica

  • Corpus Hedendaags Nederlands Clarin login
  • GrETEL (CGN, Lassy)
  • SoNar Clarin login
  • Delpher
  • Celex Clarin login

Overige bronnen

  • Taalportaal
  • Wikipedia
  • Google
  • DBNL geheel / taalkunde
  • Taaladvies.net
9.3 Omzetsels circumposities
Voorzetsels staan vóór hun complement (in de kamer), achterzetsels staan erachter (de kamer in), en omzetsels (circumposities) staan om hun complement heen, zoals geïllustreerd in (1)-(3); het complement is vrijwel altijd een nominale constituent.
1Omzetsels in een bepaling van richting
aDe man liep naar zijn auto toe.
bDe camera draait om de vrouw heen.
cZweet druipt onder hun petten vandaan.
2Omzetsels in een bepaling van tijd
aDoor de jaren heen is er veel veranderd.
bUit de geluidsinstallatie galmt tussen de speeches door opzwepende muziek.
3Omzetsels in andere bepalingen
aOp een paar balken na bleven weinig originele elementen behouden.
bHij is ook ongegeneerd sentimenteel, op het decadente af.
De meeste circumposities drukken een pad uit. In de zinnen in (1), bijvoorbeeld, beweegt de referent van het onderwerp zich langs dat pad. Naast dit soort ruimtelijke relaties kunnen sommige circumposities ook temporele relaties uitdrukken, zoals in (2), of nog andere relaties, zoals een uitzondering in (3a) of gradatie in (3b).
Verder lezen
In onderstaande subparagrafen gaan we verder in op diverse aspecten van omzetsels:
  • 9.3.1 Drie typen omzetsels: Op basis van hun betekenis kunnen we drie typen omzetsels onderscheiden:
  • 9.3.2 Betekenisverschillen tussen omzetsels, achterzetsels en voorzetsels: Omzetsels bestaan uit combinaties van adposities, die vaak ook 'los' voorkomen, als voorzetsel, achterzetsel of partikel. Er zijn soms heel duidelijke, maar soms ook heel subtiele betekenisverschillen tussen omzetsels, voorzetsels en achterzetsels
  • 9.3.3 Omzetsels, of voorzetsels en partikels?: Het is de vraag of alle combinaties van adposities in (1)-(3) wel als omzetselconstituenten beschouwd moeten worden. Door de jaren heen in (2a) en op een paar balken na in (3a) staan op de eerste zinsplaats, wat een aanwijzing is dat ze inderdaad constituenten vormen, omzetselconstituenten dus. Maar voor naar zijn auto toe in (1a) is het misschien ook denkbaar dat toe als partikel bij een scheidbaar samengesteld werkwoord toelopen hoort en dat naar zijn auto een voorzetselconstituent is. Een heel aantal gevallen laat zich niet gemakkelijk classificeren als het een of het ander: omzetsels of voorzetsels en partikels?
  • 9.3.4 Een overzicht van de omzetsels: Een overzicht van de omzetsels toont meer dan 40 combinaties van adposities die hun complement omsluiten, inclusief gebruiksvoorbeelden en, waar mogelijk, schematische representaties van hun betekenis.
Literatuur
    Versiegeschiedenis
    versie redacteur(en) datum opmerkingen
    3.0 M. Beliën januari 2021
    Interessante links