Voorbeeldzoeker x
(typ in het invoerveld om het voorbeeld te wijzigen)
zoek dit voorbeeld in:
ANS

Woordenboeken

  • INT (500 AD - heden)
  • Etymologiebank
  • Woordenlijst.org

Corpora en lexica

  • Corpus Hedendaags Nederlands Clarin login
  • GrETEL (CGN, Lassy)
  • SoNar Clarin login
  • Delpher
  • Celex Clarin login

Overige bronnen

  • Taalportaal
  • Wikipedia
  • Google
  • DBNL geheel / taalkunde
  • Taaladvies.net
7.2.3.1 Telwoord + (e)n
Verder lezen
1
In sommige combinaties krijgen de bepaalde hoofdtelwoorden de toevoeging -en. Beide, dat hier niet door allebei of alle twee vervangen kan worden, krijgt -n toegevoegd. De vorm op -(e)n komt met name voor:
  • als het telwoord zelfstandig gebruikt is, na een voorzetsel, bijv.:
    1Het schip brak in tweeën.
    2De regel van drieën heeft ze nooit geleerd.
    en de uitdrukking van zessen klaar zijn. In sommige andere combinaties, onder meer in rekenkundige bewerkingen, blijft het telwoord na een voorzetsel echter onveranderd, bijv. vijftien gedeeld door drie, vier met vijf vermenigvuldigen, twee aan twee en tien tegen zes.
Een geval apart vormen tijdsaanduidingen. Om een tijd bij benadering aan te geven, gebruikt men telwoorden op -en, bijv.:
3Het is al bij zessen/na tienen.
4Ze is pas na vijven te bereiken.
Bij precieze tijdsaanduidingen wordt echter in de regel de vorm zonder -en gebezigd, bijv.:
5Het is nu precies tien (minuten) voor vijf.
6Het is bijna kwart over zeven.
Toch is ook wel mogelijk kwart voor drieën, kwart over vijven, enzovoort.
  • in combinatie met een persoonlijk voornaamwoord van de 1ste, 2de of 3de persoon meervoud; het telwoord kan als een soort nabepaling opgevat worden, bijv.:
    7Dat doen wij tweeën/wij beiden wel.
    8Wie waren er nog meer aanwezig? Jullie vijven?
    9Je zult zonder ons drieën moeten gaan.
  • in de constructie 'met + onbeklemtoond bezittelijk voornaamwoord + telwoord', bijv.:
    10De rovers waren met z' n/hun dertigen.
    11Laten we met z'n/ons allen een lied aanheffen.
    12Ze hadden het met z' n/hun drieën uitgewerkt.
    13Met z'n hoevelen waren jullie?
    In alle gevallen kan z'n gebruikt worden, ongeacht de persoon en het natuurlijke geslacht. Behalve een hoofdtelwoord kan in deze constructie ook het onbepaald voornaamwoord allen voorkomen: met z' n allen. De onbepaalde hoofdtelwoorden veel en weinig kennen deze mogelijkheid niet. Ze kunnen wel met het voorzetsel met alleen verbonden worden. Als men het antwoord op de in voorbeeld 13 gestelde vraag schuldig moet blijven, kan men bijv. wel met 14 antwoorden:
    14Dat weet ik niet, met velen in ieder geval.
    Opmerking
    Verdieping
    Opmerking
    Vooral in regionaal taalgebruik (met name in België) kunnen ook wel bepaalde hoofdtelwoorden met met verbonden worden, bijv.:
    iWe waren met vijven.regionaal
    Vaak wordt dan van het telwoord de gewone vorm (zonder -en) gebruikt:
    iiWe waren met vijf.regionaal
    Dit laatste geldt ook in de andere hierboven genoemde gevallen; vergelijk respectievelijk met 1, 2 en 7a:
    iiiHet schip brak in twee.regionaal
    ivDe regel van drie heeft ze nooit geleerd.regionaal
    vDat doen wij twee wel.regionaal
In de constructie met met kunnen, in tegenstelling tot de twee voorgaande constructies, telwoorden voorkomen die hogere getallen aanduiden. De grens van wat mogelijk is, verschilt individueel. In de praktijk gaat het gebruik van de vorm op -en tot 100, maar in principe is niet uitgesloten:
15We waren met z'n honderd twintigen. (= 'precies 120')
Over het algemeen bestaat bij het gebruik van de constructie met met een voorkeur voor ronde getallen, vooral tientallen boven de twintig, dus wel: met z'n tachtigen, maar vreemd is: met z'n vierentachtigentwijfelachtig.
Regionaal (vooral in Belgisch Nederlands) komen in de laatste twee vermelde constructietypes ook wel vormen van het telwoord met ge- voor, bijv.:
16Dat doen wij getweeën wel.regionaal
17Ze hadden het met hun gedrieën uitgewerkt.regionaal
In de standaardtaal zijn dergelijke vormen beperkt tot predicatief gebruik, bijv.:
18Ze liepen getweeën door het park.
19Gedrieën bijeen zitten de fractievoorzitters van het cda, de p vda en d66 vanuit de studio een innige verbondenheid uit te stralen.
2
Honderd, duizend, miljoen en miljard krijgen door toevoeging van de uitgang -en een meervoudig, én een onbepaald karakter. De betekenis is 'een onbepaald aantal keer 100, 1000, enz.'. Voorbeelden zijn:
20Er lagen honderden spijkertjes op de grond.
21Op het Rogierplein verzamelden zich duizenden demonstranten.
22De Tweede Wereldoorlog heeft miljoenen slachtoffers gemaakt.
Literatuur
    Versiegeschiedenis
    versie redacteur(en) datum opmerkingen
    2.1 januari 2019 Automatische conversie van ANS 2.0
    2.0 W. Haeseryn, K. Romijn, G. Geerts, J. de Rooij, M.C. van den Toorn 1997
    Interessante links