Voorbeeldzoeker x
(typ in het invoerveld om het voorbeeld te wijzigen)
zoek dit voorbeeld in:
ANS

Woordenboeken

  • INT (500 AD - heden)
  • Etymologiebank
  • Woordenlijst.org

Corpora en lexica

  • Corpus Hedendaags Nederlands Clarin login
  • GrETEL (CGN, Lassy)
  • SoNar Clarin login
  • Delpher
  • Celex Clarin login

Overige bronnen

  • Taalportaal
  • Wikipedia
  • Google
  • DBNL geheel / taalkunde
  • Taaladvies.net
7.2.2.1 Gebruik van hoofdtelwoorden in een naamwoordelijke constituent
Verder lezen
1
De hoofdtelwoorden worden in hoofdzaak gebruikt als determinerend element in een naamwoordelijke constituent. Ze staan vóór alle eventueel aanwezige adjectieven. Voor de precieze plaatsingsmogelijkheden binnen de determinator (de plaatsing ten opzichte van lidwoorden, voornaamwoorden en voorgeplaatste genitieven, als die aanwezig zijn) zie [14.4.4.5] en [14.4.5.1]. We volstaan hier met enkele voorbeelden:
1tien kleine negertjes
2de drie - koningen
3drie zulke mooie doosjes
4veel wit-gele vlaggen
5amijn beide lieve kleine dochters
ballebei mijn - lieve kleine dochters
Voor de plaatsing van allebei/alle twee,alle tien, enz. zie ook(zie 14.4.4.2, sectie 2) [14.4.4.2/2].
In enkele gevallen wordt een bepaald hoofdtelwoord achter een (enkelvoudig) substantief geplaatst [14.7.2], bijv.
Willem Twee (altijd geschreven als Willem ii) bladzij vijf Erasmusplein één
Zie voor gevallen als Willem Twee ook(7.3.2.1, sectie 2, opmerking).
2
Bepaalde hoofdtelwoorden (behalve één) worden gewoonlijk gecombineerd met substantieven in het meervoud, bijv.: nul punten, honderd stoelen, zeven tafels, dertien ongelukken; één punt maar soms ook met enkelvoudige substantieven. Met name de meeste maat- en frequentie-aanduiders en enkele tijdaanduiders blijven gewoonlijk in het enkelvoud [7.2.4].
Opmerkelijk in dit verband is nog de combinatie met de naam van een maand in data, bijv. éénentwintig september (geschreven als 21 september).
Opmerking
Verdieping
Opmerking
In plaats van een hoofdtelwoord kan in data ook een rangtelwoord gebruikt worden, bijv. de éénentwintigste september (gewoonlijk geschreven als de 21ste/21e september) [7.3.2]. Het rangtelwoord wordt dan voorafgegaan door het bepaalde lidwoord de.
Als enig bepaald hoofdtelwoord kan éénverbogen worden zoals een adjectief, bijv.:
6Zelfs dat ene boek vond hij al te veel.
3
De onbepaalde hoofdtelwoorden veel (zoveel, hoeveel) en weinig kunnen zowel gecombineerd worden met substantieven in het enkelvoud (niet-telbare soortnamen) als met substantieven in het meervoud (telbare soortnamen), bijv.:
veel materiaal, veel politie, veel zwarte poezen, zoveel geld, hoeveel aanwezigen, weinig geld, weinig kinderen
Het in informeel taalgebruik voorkomende tig wordt met meervoudige substantieven gecombineerd, bijv. tig cd' s, tig exemplaren ('(heel) veel -').
Hoeveel, zoveel en tig kunnen verder in combinatie met honderd, duizend, miljoen, miljard etc. gebruikt worden om een onbepaalde grote hoeveelheid van iets aan te geven of daarnaar te vragen, bijv.:
7Ze heeft zoveel honderd platen.
8Hij heeft tig duizend boeken.informeel
Voor tijds-, frequentie- en maataanduiders in combinatie met de onbepaalde telwoorden hoeveel of zoveel (en het equivalent tig) zie [7.2.4].
Als er geen bepaald lidwoord of een equivalent daarvan aan voorafgaat blijven de onbepaalde hoofdtelwoorden gewoonlijk onverbogen, maar vooral in geschreven taal kan men voor meervoudige substantieven ook de verbogen vorm aantreffen:
9Hij had vele (naast: veel) gebreken.
10Er hingen vele (naast: veel) prachtige etsen.
De verbogen vorm vele onderstreept het stuk-voor-stuk-karakter van de opsomming; het individualiseert de afzonderlijke gebreken, respectievelijk etsen, terwijl veel in dit opzicht neutraal is: het kan collectiviseren en individualiseren. In de vaste uitdrukking nog vele jaren (gebruikt als gelukwens) komt alleen de verbogen vorm voor.
In combinatie met een bepaald lidwoord, een aanwijzend voornaamwoord, een bezittelijk voornaamwoord of een voorgeplaatste genitief (of een equivalent) worden ze verbogen, bijv.:
11Het weinige geld dat hem nog restte heeft hij verspeeld.
12De vele aanwezigen spraken hun afkeuring over de motie uit.
13Daar heb je het meisje met d'r vele vlechtjes.
Literatuur
    Versiegeschiedenis
    versie redacteur(en) datum opmerkingen
    2.1 januari 2019 Automatische conversie van ANS 2.0
    2.0 W. Haeseryn, K. Romijn, G. Geerts, J. de Rooij, M.C. van den Toorn 1997
    Interessante links