Voorbeeldzoeker x
(typ in het invoerveld om het voorbeeld te wijzigen)
zoek dit voorbeeld in:
ANS

Woordenboeken

  • INT (500 AD - heden)
  • Etymologiebank
  • Woordenlijst.org

Corpora en lexica

  • Corpus Hedendaags Nederlands Clarin login
  • GrETEL (CGN, Lassy)
  • SoNar Clarin login
  • Delpher
  • Celex Clarin login

Overige bronnen

  • Taalportaal
  • Wikipedia
  • Google
  • DBNL geheel / taalkunde
  • Taaladvies.net
12.3.1.3.ii.3 De voorvoegsels aarts-, hyper-, super- en ultra-
Verder lezen
De voorvoegsels aarts-, hyper-, super- en ultra- hebben een versterkende betekenis. Er worden substantieven mee afgeleid die uitdrukken dat een bepaalde inherente eigenschap van de zelfstandigheid in kwestie, of een daaraan toegeschreven eigenschap, in (heel) hoge mate aanwezig is. Van deze beklemtoonde voorvoegsels zijn alleen aarts- en super- beperkt productief.
Aarts- wordt gecombineerd met persoonsnamen die de bezitter van een negatief gewaardeerde eigenschap aanduiden. De betekenis van de op die manier gevormde afleidingen kan omschreven worden met 'een verstokte, onverbeterlijke (+ substantief)', bijv.:
aartsbedrieger, aartsdomkop, aartshuichelaar, aartsintrigant, aartsketter, aartsleugenaar, aartsoptimist, aartsrivaal, aartsschavuit, aartsschurk.
Met een gunstige betekenis komen voor: aartsliefhebber, aartsverzamelaar.
Voorbeelden met het versterkende super- zijn:
superbenzine, superfort, supermacht, supermarkt, supermens, supertanker.
Super- wordt voornamelijk met niet-persoonsnamen verbonden.
Opmerking
Verdieping
Opmerking
In de betekenis 'superbenzine' komt super ook als zelfstandig woord voor.
In superwinst kan super- het betekeniselement overdrijving ('te grote winst') bevatten. Niet tot het type met versterkende betekenis behoort onder andere superdividend, waarin super- betekent 'boven (het bepaalde gaand); extra'.
Het betekeniselement overdrijving is ook aanwezig bij de afleidingen met hyper- (zie voor overeenkomstige adjectieven(12.4.2.2.2)), bijv.: hyperconcentratie, hypercorrectie, hypercultuur, hyperkritiek, hypernervositeit (maar niet in: hypermarkt). Voor hiermee vergelijkbare samenstellingen met over- als eerste lid (bijv. overcapaciteit, overdosis) zie(12.3.2.5, sectie 2).
Ultra- is beperkt tot enkele wetenschappelijke en technische termen, zoals ultracentrifuge, ultrafilter, ultramarathon, ultrastraling.
Voor aarts- en super- zie ook [12.3.1.3.ii.5].
Literatuur
    Versiegeschiedenis
    versie redacteur(en) datum opmerkingen
    2.1 januari 2019 Automatische conversie van ANS 2.0
    2.0 W. Haeseryn, K. Romijn, G. Geerts, J. de Rooij, M.C. van den Toorn 1997
    Interessante links