Voorbeeldzoeker x
(typ in het invoerveld om het voorbeeld te wijzigen)
zoek dit voorbeeld in:
ANS

Woordenboeken

  • INT (500 AD - heden)
  • Etymologiebank
  • Woordenlijst.org

Corpora en lexica

  • Corpus Hedendaags Nederlands Clarin login
  • GrETEL (CGN, Lassy)
  • SoNar Clarin login
  • Delpher
  • Celex Clarin login

Overige bronnen

  • Taalportaal
  • Wikipedia
  • Google
  • DBNL geheel / taalkunde
  • Taaladvies.net
Adposities met voornaamwoordelijke bijwoorden: functies in de zin
Adposities met voornaamwoordelijke bijwoorden als complement kunnen de volgende functies in de zin vervullen:
  • Als (bijwoordelijke) bepaling
    • van plaats
    • van richting
    • van tijd
    • van middel
    • van doel
    • van causaliteit
  • Als ‘object’
    • indirect object
    • voorzetselvoorwerp
  • Andere functies
    • als zinsdeelstuk in een nominale constituent
    • in de absolute met- (of zonder-)constructie
    • als onderdeel van het gezegde (‘loze’ voornaamwoordelijke bijwoorden)
Als bijwoordelijke bepaling
  • van plaats
    • Bijv. In de vijver zwemmen eenden en erboven zwermen meeuwen.
    • Bijv. De oude muren staan nog overeind en daartussenin liggen er brokstukken en andere rommel.
  • van richting
    • Bijv. De posters bleven niet hangen aan de muur maar vielen ervanaf.
    • Bijv. Tot haar negentigste reed ze zelf overal naartoe.
  • van tijd
    • vooral in combinatie met de adposities na en voor
      • Bijv. De jongen werd gestraft, waarna hij nooit meer te laat kwam.
      • Bijv. Op belangrijke momenten, of vlak daarvoor, ging het mis.
  • van middel
    • Bijv. Ze ontwierp een methode waarmee docenten de taalontwikkeling van hun leerlingen kunnen ondersteunen.
  • van doel
    • Bijv. Het is onmogelijk om met het blote oog het geslacht van de dieren te bepalen. Daarvoor moet een DNA-test worden uitgevoerd.
  • van causaliteit
    • Bijv. De man was een paar dagen ervoor gevallen en had als gevolg hiervan gekneusde ribben.
Als object
  • als indirect object
    • dit gebruik is beperkt, omdat voornaamwoordelijke bijwoorden meestal naar dingen in plaats van personen verwijzen
      • Bijv. Via deze site kunnen donateurs bepalen waaraan zij hun geld willen geven.
        • met waaraan als meewerkend voorwerp, waarin waar verwijst naar een goed doel
      • Bijv. Je kunt wel twintig gasten ontvangen en daar voortreffelijke maaltijden voor bereiden.
        • met daarvoor als belanghebbend voorwerp, waarin daar naar twintig gasten verwijst
  • als voorzetselvoorwerp bij een werkwoordelijk gezegde
    • waarin de adposities vaste voorzetsels zijn bij een werkwoordelijk gezegde (bijv. schrikken van, vertrouwen op, beschermen tegen, leiden tot, terugdeinzen voor)
      • Bijv. We schrokken ervan.
      • Bijv. Bij twijfel kun je daar maar het beste op vertrouwen.
      • Bijv. Hoe kun je het publiek hiertegen beschermen?
      • Bijv. Ik denk niet dat dit onderzoek ergens toe zal leiden.
      • Bijv. Ze deinzen nergens voor terug.
  • als voorzetselvoorwerp bij een naamwoordelijk gezegde
    • Bijv. Mensen met een gokverslaving zijn hier alvast niet bij gebaat.
    • Bijv. Daar mag je best trots op zijn.
    • Bijv. Die leerlingen zijn overal de beste in.
Opmerking
  • Een bijzonder type voorzetselvoorwerp is het voorlopig voorzetselvoorwerp:
    • de adposities vormen vaste voorzetsels bij een werkwoord (bijv. streven naar, zich ergeren aan, kiezen voor)
    • de adpositie wordt voorafgegaan door er en gevolgd door een bijzin; waarbij de bijzin als complement van de adpositie optreedt en waarbij er vooruitverwijst naar de inhoud van de bijzin
      • Bijv. We streven ernaar dat deze optredens voor iedereen een feest zijn.
      • Bijv. De docent ergert zich eraan als studenten herhaaldelijk te laat komen.
      • Bijv. De regering koos ervoor om de winkels niet te sluiten.
Opmerking
Andere functies
  • Adposities met een voornaamwoordelijk bijwoord als complement kunnen nog andere functies vervullen:
    • Als complement of bepaling bij een zelfstandig naamwoord (als zinsdeelstuk)
      • Bijv. Er ligt een behoorlijk aantal winterse buien boven de Noordzee en een deel daarvan schuift over Nederland heen.
        • waarin de adpositieconstituent een complement van deel is
        • Bijv. De strip hierboven is gemaakt door Ype.
          • waarin de adpositieconstituent een bepaling bij strip is
    • In een absolute met- of zonder-constructie
      • een absolute met-constructie drukt uit dat iets of iemand zich tijdelijk in een bepaalde toestand bevindt,
        • Bijv. Met veel lijm ertussen kunnen de schoenen minder goed ademen via de zool.
      • terwijl de absolute zonder-constructie aangeeft dat die toestand niet geldt,
        • Bijv. Zonder hem erbij was het iets makkelijker voor ons.
    • Als onderdeel van het werkwoordelijk gezegde waarin het voornaamwoordelijk bijwoord niet naar iets verwijst (= ‘loze’ voornaamwoordelijke bijwoorden)
      • Bijv. De overvallers konden vluchten en zijn ervandoor gegaan met de kassa.
      • Bijv. Veel van de gewonden zijn er slecht aan toe.
Verder lezen
Literatuur
    Versiegeschiedenis
    versie redacteur(en) datum opmerkingen
    3.0
    Interessante links