Voorbeeldzoeker x
(typ in het invoerveld om het voorbeeld te wijzigen)
zoek dit voorbeeld in:
ANS

Woordenboeken

  • INT (500 AD - heden)
  • Etymologiebank
  • Woordenlijst.org

Corpora en lexica

  • Corpus Hedendaags Nederlands Clarin login
  • GrETEL (CGN, Lassy)
  • SoNar Clarin login
  • Delpher
  • Celex Clarin login

Overige bronnen

  • Taalportaal
  • Wikipedia
  • Google
  • DBNL geheel / taalkunde
  • Taaladvies.net
Adposities met een voornaamwoordelijk bijwoord als complement
  • Typerend voor het Nederlands is het gebruik van adposities met een voornaamwoordelijk bijwoord als complement, zoals ernaast, waaraan, daarin.
  • De voornaamwoordelijke bijwoorden van het Nederlands zijn: er, hier, daar, waar, ergens, nergens en overal.
Opmerking
  • In het Engels en Duits vinden we ook combinaties van adposities met een voornaamwoordelijk bijwoord als complement, maar ze zijn veel minder gebruikelijk dan in het Nederlands.
  • Voorbeelden uit het Engels: thereof, herewith en wherein
    • enkel in formeel taalgebruik
    • de voorkeur gaat uit naar voorzetselconstituenten, respectievelijk: of that, with this en in which, waarin het voorzetsel gevolgd wordt door een voornaamwoord
  • In het Nederlands zijn dat soort voorzetselconstituenten, met een voornaamwoord dat naar een ‘ding’ verwijst, niet gebruikelijk: ervan wordt verkozen boven van het, hiermee boven met dit, en waarin boven in wat.
  • De voornaamwoordelijke bijwoorden die fungeren als complement van de adpositie
      (1)
    • gaan direct aan de adpositie vooraf, bijvoorbeeld:
      • a. Ik heb veel van hem geleerd, zowel op het veld als erbuiten.
      • b. Ik was hierdoor te laat op school.
      • c. Op belangrijke momenten, of vlak daarvoor, ging het mis.
      • d. Dat is de auto waarmee hij naar Frankrijk reed.
      • e. Onze klanten komen overal vandaan.
      • f. Je moet ergens in geloven.
      • g. Ze deinzen nergens voor terug.
      • waarbij er, hier, daar en waar met de adpositie aaneengeschreven worden als één woord, maar nergens, ergens en overal altijd los worden geschreven.
    • (2)
    • of worden van de adpositie gescheiden door een of meer woorden, bijvoorbeeld:
      • a. Daar mag je best trots op zijn.
      • b. Dit is het gebied waar de olie in terecht komt.
      • c. Hij had overal genoeg van.
      • d. Hij had nergens meer zin in.
  • In veel gevallen kun je de combinatie van het voornaamwoordelijk bijwoord met de adpositie vervangen door een voorzetsel met een nominale constituent als complement, bijvoorbeeld:
    • erbuiten in (1a) kun je vervangen door buiten het veld
    • nergens voor in (1g) kun je vervangen door voor niets
    • vlak daarvoor in (1c) kun je vervangen door vlak voor dat soort momenten
  • Voornaamwoordelijke bijwoorden kunnen ook het complement zijn van een combinatie van adposities die corresponderen met omzetsels (voorbeeld in (3)) of met voorzetseluitdrukkingen (voorbeeld in (4)):
      (3)
    • a. Als het robotje ergens tegenaan loopt, maakt hij grappige geluidjes.
      • waarin ergens tegenaan correspondeert met de omzetselconstituent tegen iets aan
    • (4)
    • a. Het gebied ten noorden van het stadspark krijgt nieuwe huizen, het stuk ten zuiden ervan blijft open ruimte.
      • waarin ten zuiden ervan correspondeert met de voorzetseluitdrukking ten zuiden van het stadspark
Verder lezen
Literatuur
    Versiegeschiedenis
    versie redacteur(en) datum opmerkingen
    3.0
    Interessante links