Voorbeeldzoeker x
(typ in het invoerveld om het voorbeeld te wijzigen)
zoek dit voorbeeld in:
ANS

Woordenboeken

  • INT (500 AD - heden)
  • Etymologiebank
  • Woordenlijst.org

Corpora en lexica

  • Corpus Hedendaags Nederlands Clarin login
  • GrETEL (CGN, Lassy)
  • SoNar Clarin login
  • Delpher
  • Celex Clarin login

Overige bronnen

  • Taalportaal
  • Wikipedia
  • Google
  • DBNL geheel / taalkunde
  • Taaladvies.net
Voorzetseluitdrukkingen
  • Voorzetseluitdrukkingen zijn vaste uitdrukkingen die de kern vormen van een voorzetselconstituent.
  • Ze bestaan uit een voorzetsel, een zelfstandig naamwoord (al of niet voorafgegaan door een lidwoord), en nog een voorzetsel.
  • Ze staan in hun geheel vóór hun complement, net als voorzetsels.
  • Voorbeelden:
    • a. Als gevolg van het natte weer moeten veel wedstrijden worden afgelast.
    • b. De route mag je zelf uitstippelen aan de hand van een kaart en een kompas.
    • c. Op verzoek van de rechter komen alle partijen de zaak voor de rechtbank toelichten.
  • Voorzetseluitdrukkingen kunnen soms vervangen worden door een enkel voorzetsel, bijvoorbeeld:
    • in (a) kun je als gevolg van vervangen door vanwege
    • in (b) kun je aan de hand van vervangen door met
  • maar dat is lang niet altijd mogelijk, zoals bijvoorbeeld in (c).
  • Voorzetseluitdrukkingen laten weinig of geen variatie toe:
    • in de voorzetseluitdrukking in
      • d. Benedictus XVI deed zijn uitspraak in antwoord op een vraag van een journalist.
    • kunnen geen andere voorzetsels gebruikt worden (dus niet: naar antwoord op, in antwoord tot),
    • kan geen bijvoeglijk naamwoord worden toegevoegd (dus niet: in snel antwoord op)
    • kan geen lidwoord of bezittelijk voornaamwoord worden toegevoegd zonder betekenisverandering (dus niet: in zijn antwoord op)
    • kan geen meervoudsvorm worden gebruikt zonder betekenisverandering (dus niet: in antwoorden op). Zie ook ###REF#par. 9.4.1#REF###
  • Voorzetseluitdrukkingen worden vooral gebruikt in meer formele taal.
Grammaticale kenmerken van voorzetseluitdrukkingen
Verdieping
Grammaticale kenmerken van voorzetseluitdrukkingen
Met of zonder lidwoord
  • In sommige ###TERM#voorzetseluitdrukkingen#TERM### wordt het zelfstandig naamwoord voorafgegaan door een lidwoord: [###Noot. Zie ###REF#par. 9.4.1#REF### voor een bespreking van voorzetseluitdrukkingen die ingeleid worden door ten en ter (= combinatie van te + verbogen lidwoord).]
    • Bijv. De christelijke partijen staan meestal afwijzend tegenover vernieuwingen op het gebied van .
    • ook: in het kader van, aan de hand van, met het oog op
  • Sommige voorzetseluitdrukkingen hadden in het verleden wel een lidwoord maar zijn dat   ondertussen verloren. Dezelfde evolutie zien we voor de uitdrukkingen op het gebied van en met het oog op die tegenwoordig soms zonder lidwoord verschijnen, bijvoorbeeld in kranten:
    • Bijv. Ook op gebied van moet er nog heel wat gebeuren.
    • Bijv. Dat hebben we erbij gekocht met oog op .
Eigenschappen van het zelfstandig naamwoord
  • Het zelfstandig naamwoord in een voorzetseluitdrukking is onveranderlijk: het kan niet in het meervoud worden gezet (*in plaatsen van, *op gronden van),
  • en het kan meestal niet worden voorafgegaan door een bijvoeglijk naamwoord, behalve in een aantal gevallen, zoals:
    • Bijv. Jaarlijks sterven 35.000 Nederlanders als direct gevolg van .
    • Bijv. De producties onder muzikale leiding van hebben mij de afgelopen jaren niet echt kunnen overtuigen.
    • Bijv. ook nog: in scherpe tegenstelling tot, als rechtstreeks gevolg van
Bijwoorden in voorzetseluitdrukkingen
  • Heel soms wordt er na het zelfstandig naamwoord een bijwoord toegevoegd in een voorzetseluitdrukking, zoals bijvoorbeeld, dus, echter, misschien, ook, overigens, uiteraard.
    • Bijv. Hij is geslaagd voor zijn examen, met dank ook aan .
    • Bijv. Hij was elke ochtend om 8 uur al aanwezig, op verzoek dus van .
    • Bijv. Dat is al zo sinds de middeleeuwen, met uitzondering, misschien van .
Achteropplaatsing van het tweede voorzetsel + complement
  • In enkele gevallen van voorzetseluitdrukkingen die een vaste verbinding vormen met een werkwoord, kan het tweede voorzetsel samen met het complement achterop geplaatst worden, namelijk na het werkwoord (dat in de ###TERM#tweede pool#TERM### staat).
    • Bijv. We willen niet dat dat ten koste van gaat.
    • vs. Chips, frieten, kroketten, pasta en pizza worden almaar populairder, wat ten koste gaat van .
Voorzetseluitdrukkingen met een voornaamwoordelijk bijwoord als complement
  • Soms heeft een voorzetseluitdrukking een ###TERM#voornaamwoordelijk bijwoord#REF### (o.a. daar, hier, waar) als complement.
  • Het voornaamwoordelijk bijwoord gaat dan direct aan het tweede voorzetsel in de voorzetseluitdrukking vooraf en wordt dan met dat voorzetsel als één woord geschreven.
    • Bijv. Ze stopten met de cardio-training en gingen in plaats van drie keer per week trainen met gewichten.
    • Bijv. Verder kwam een vrouw door de wind ten val, als gevolg van zij naar het ziekenhuis moest worden gebracht.
Verder lezen
Literatuur
    Versiegeschiedenis
    versie redacteur(en) datum opmerkingen
    3.0
    Interessante links