Voorbeeldzoeker x
(typ in het invoerveld om het voorbeeld te wijzigen)
zoek dit voorbeeld in:
ANS

Woordenboeken

  • INT (500 AD - heden)
  • Etymologiebank
  • Woordenlijst.org

Corpora en lexica

  • Corpus Hedendaags Nederlands Clarin login
  • GrETEL (CGN, Lassy)
  • SoNar Clarin login
  • Delpher
  • Celex Clarin login

Overige bronnen

  • Taalportaal
  • Wikipedia
  • Google
  • DBNL geheel / taalkunde
  • Taaladvies.net
Moeilijkheden bij het afbakenen van de categorie voorzetsels
De voorzetsels van het Nederlands vormen een relatief beperkte groep in vergelijking met andere woordsoorten, zoals bijvoorbeeld werkwoorden of zelfstandige naamwoorden. Toch is het moeilijk om een volledig overzicht te geven van de Nederlandse voorzetsels aangezien er een aantal twijfelgevallen zijn: het is niet altijd duidelijk of een woord een voorzetsel is of een andere woordsoort. Daar zijn twee redenen voor:
  • (1) Taal verandert
  • (2) Sommige voorzetsels hebben dezelfde distributie als andere woordsoorten
(1) Taal verandert
Sommige voorzetsels zijn verouderd en verdwijnen uiteindelijk, zoals het voorzetsel trots, terwijl andere voorzetsels redelijk recent zijn toegevoegd aan de categorie voorzetsels, zoals richting. Andere woorden worden in toenemende mate als voorzetsel gebruikt, zoals begin, midden, eind, die een temporele relatie uitdrukken, en hartje, binnenkant, hoek, die een ruimtelijke relatie uitdrukken.
  • Voorbeelden:
    • Er staat een grote file richting Schiphol.
    • Begin dit jaar ben ik naar Rome geweest.
    • Doping maakte midden jaren negentig deel uit van het wielrennen.
    • De verkiezingen zullen eind mei plaatsvinden.
    • De bal vliegt binnenkant paal in het doel.
    • Op de Dam, hartje centrum, verzamelde zich een grote groep betogers.
    • We spraken af op het Golda Meirplein, hoek Broadway en 39ste straat.
Een aantal combinaties van voorzetsels met -langs (bijv. voorlangs, achterlangs) lijken zich ook te ontwikkelen als nieuwe voorzetsels. Deze samengestelde voorzetsels vertonen overeenkomsten met omzetsels (bijv. voor het doel langs achter de boerderij langs) maar staan met -langs vóór het complement: . Zie ###REF#par. 9.1.4#REF### voor historische informatie over deze ontwikkeling.
  • Voorbeelden:
    • De gordel wordt bovenlangs de armsteun van het zitje geleid.
    • We klauteren onderlangs de overhangende rotsrand naar beneden.
(2) Sommige voorzetsels hebben dezelfde distributie als andere woordsoorten
Voorzetsels zoals sinds en door komen voor op plekken waar ook voegwoorden kunnen voorkomen. In de voorbeelden (b) en (d) leiden deze voorzetsels een bijzin in, zoals voegwoorden, terwijl ze in (a) en (c) voorafgaan aan een nominale constituent, zoals ‘normale’ voorzetsels. Het is daarom niet duidelijk of we sinds en door in (b) en (d) als voegwoorden dan wel als voorzetsels moeten beschouwen.
  • a. Sinds zijn aanstelling in 2011 streeft hij bescheiden doelen na.
  • b. Sinds ik burgemeester ben, bezoek ik veel meer steden dan vroeger.
  • c. Door die houding ben ik in mijn twaalf jaar als prof altijd gelukkig geweest..
  • d. Door rustig te blijven bereik je meer.
Ook als, behalve, dan,en zoals zijn twijfelgevallen: ze delen sommige eigenschappen met voorzetsels (ze kunnen gevolgd worden door een nominale constituent en soms vervangen worden door andere voorzetsels, zoals in (f) en (h)), en andere met voegwoorden (ze kunnen een bijzin inleiden, zoals in (i) en (k)). Dit wordt geïllustreerd in de volgende voorbeelden:
  • e. Hij is benoemd als voorzitter van de vergadering.
  • f. Hij is benoemd tot voorzitter van de vergadering.
  • g. Behalve ik was er niemand in de zaal.
  • h. Buiten mij was er niemand in de zaal.
  • i. Hij twijfelt vaker dan hij zou willen.
  • j. Hij is groter dan ik.
  • k. Hij doet het zoals hij het altijd gedaan heeft.
  • l. Hij is iemand zoals ik.
Een opvallend verschil tussen voorzetsels en voegwoorden wordt geïllustreerd in de voorbeelden (g), (h), (j) en (l): voorzetsels gaan vooraf aan een niet-onderwerpsvorm van een persoonlijk voornaamwoord, zoals in buiten mij, terwijl voegwoorden de onderwerpsvorm selecteren, zoals in behalve ik, dan ik,en zoals ik.
. Zie ###REF#par. 9.1.4#REF### voor meer informatie over het gebruik van deelwoorden als voorzetsels.
Verder lezen
Literatuur
    Versiegeschiedenis
    versie redacteur(en) datum opmerkingen
    3.0
    Interessante links